داریوش کمانی

مراسم سالگرد استاد در گلستان امامزاده طاهر کرج برگذار شد 

سخنرانی و ابراز تشکر  اه بهرام برادر علالدین

هالو زا خو ایگوه  با صدای گرم کریمی خواننده محبوب بختیاریها

سرنا استاد احمد جهان فر از شوشتر که دارنه 18 لوح تقدیر میباشد

ولی نمی دانم چرا از طرف جایی اومدند و گفتند باید برنامه را به اتمام برسانید

متاسفانه استاد کرامت نتوانست برنامه اش را اجرا کند و اهنگ زیبای به یاد استاد اه بهمن را بصورت امپی تری پخش کردند

جمعیت انبوهی از تمام ایران امده بودند

همه ناراحت و ناراضی از اینکه برنامه اینطور برگذار شده بود

امیدوارم در سال اینده به اینصورت نباشد

میلاد عالم آل محمد، هشتمین حجت سرمد،
نگین درخشان وطن، السلطان ابا الحسن،

حضرت علی بن موسی الرضا )ع ( مبارک باد.

صلوات مخصوص  امام  رضا(ع(

اللّهُمَّ صَّلِ  عَلی عَلّی بِن موسَی الَذ َّ ی اِرتَََضَیَتهُ و رَضّیَتَ  بِه مَن

شئتَمِن خَلقِكَ وَ قائماً بِأَمرِكَ و ناصِراً لِدینِكَ وَ شاهِداًعَلی عِبادِكَ وَ

كَمان صَحَ لَهُم فِی السِِّرِ وَ العَلانیَّة وَ دعا اِلی سَبیلِكَ بِالحِكمَةِ

وَالمَوعِظَةِالحَسَنَةِ فَصَلِّ عَلَیهِ اَفضَلَ ما صَلَّیتَ عَلی اَحَدٍ مِن اَولیائِكَ

گلباران کنید راه را

کل بزنید دورگل

کل بزنید زنگل

شادی کنید کورگل

امام رضا(ع) زائر دل شکسته ام میخوام منو دعا کنی.

میخوام دل غریبم رو با خودت اشنا کنی .

کاش کی بشه تو حرمت یه شب منو پناه بدی.

دست بکشی روی سرم درد منو شفا بدی.

دلم میخواد کبوتری روی گنبد طلات باشم.

خواهشمو رد نکنی خادم زائرات باشم .

اشک بریزم دعا کنم یه بند رضا رضا کنم

تو کوله بار زندگی چراغ راه من باشی

التماس دعا

http://www.cloob.com/clubname/eilemanbakhtiari

http://bktiyary.blogfa.com/

                           تا کی ننالم

                 مسعود بختیاری (علاالدین)            

تولد 1319  از طایفه بهداروند

صادره از مسجدسلیمان

وفات 1385 روز جمعه 12 ابان ماه

کوگ تاراز بگوین چینو نناله

                              مو دلم کم طاقته نه چی هر ساله

سومین سالگرد استاد مسعود بختیاری

کرج امامزاده طاهر

15 ابان  ساعت 1 بعد از ظهر

با اوازه خوانی علی تاجمیری و با نی استاد کرامت خان

س

به کلوب بختیاری ایل من در کلوب دات کام سری هم بزنید به روز هست

http://www.cloob.com/clubname/eilemanbakhtiari

==================================================

علیمردان خان از مادری چون بی بی مریم ، معروف به سردار

======================================

سازهای بختیاری با خوانندگان قدیمی

پسورد ان bahram111

کد ان           111111 

بروید و گوش کنید

باهنر

کا له جوش

مواد لازم

کشک   یک کیلو

تره      50 گرم

پیاز      2 عدد

سیر      3 حبه

نمک و فلفل و زرد چوبه

روغن   به اندازه کافی

طرز تهیه

ابتدا کشک ها را می خیسانیم . و بعد از یک روز خوب انها را می سابانیم بهم تا اب غلیظ ان را می گیریم .پیازو سیر داغ می کنیم و تره را به ان اضافه می کنیم البته با روغن محلی .سپس نمک و زدر چوبه و فلفل را اضافه می کنیم

کاردین

ارد

ماش

روغن

پیاز

ادویه

بوسور

طرز تهیه

پیاز داغ با روغن محلی . ماشها که جداگانه اب پز شده به ان اضا فه کرده سپس بوسور خیسانده شده را به ان اضافه می کنیم . ارد راپرزه پرزه کرده و با ماهی تابه تف داده. سپس به غذا  اضافه کرده و ادویه را به ان می زنیم و می گذاریم تا جوش بیاید . و جا بیافتد.

با تشکر باهنر

================

غذای آب ترشی

مواد لازم

1-          پیاز     5 عدد

2-          ترشی انار دنگ      250 گرم

3-          روغن      به اندازه کافی

4-          آرد          100 گرم

5-          قارچ        200 گرم

6-          تفتاله        100 گرم

7-          نمک ادویه و فلفل    به اندازه کافی

طرز تهیه =

ابتداد پیازها را تف میدهیم و روغن را به ان اضافه میکنیم و بعد ارد را به ان اضافه می کنیم

ارد که سرخ شد .اب به ان اضافه می کنیم کمی که جوش امد .قارچ را به ان اضافه می کنیم. وبعد تره ها را سرخ می کنیم و داخل غذا می ریزیم. سپس تفتاله ها را به ان اضافه می کنیم و بعد ترشی را جدا گانه اب پز می کنیم و فقط اب انرا داخل غذا می ریزیم . سپس نمک و ادویه و فلفل به ان اضافه می کنیم و بعد اماده که شد تلیت می کنیم

توله

مواد لازم

پیاز    2 عدد

سیر    1 عدد

فلفل و نمک   به اندازه کافی

ترشی انار     100 گرم

سبزی توله های را اب پز می کنیم وتف می دهیم سپس ترشی  را اب پز کرده و اب ان را گرفته و به ان اضافه کرده بعد پیازها و سیر و نمک را سرخ کرده و مخلو ط می کنیم و خوب می گذاریم سرخ شود . و بعد انرا سرو می کنیم

و یک غذای مقوی و  عصرانه می باشد

ادرس ایل من بختیاری در کلوب دات کام

ایل گفتم روح من اتش گرفت

قلب پر اندوه من اتش گرفت

یاد باد ابادی و سر سبز ایل

مردمان پاک یک رنگ اصیل

نان دوغ  پونه و کشک کره

عاقل بزغالو  میش بره

کاش بر میگشت طعم مشک  دوغ

خسته ام از اینهمه مکر دروغ

کاش ان مادربزرگ ساده پوش

 اندکی اندرز میکرد این قوش

اینهمه  نیرنگ و مکر حیلها

کاش

میرفتند پشت میلها

کاش در حق تمام ادمها

 مهربان بودیم مثال چشمها

میشود روزی دو باره ایل ما

 باز گردد مایع تکبیل ما

ما به  ایل ایلاتی دل خوشیم

توسن حرص طمع را می کشیم

تا سعادت ایل ما هموار گشت

شد عیان محصول ما در پهن دشت

یه سََله کَلگ بلیت

یه بَقل حِیمه خُشکِ کَلَخُنگ

یه نفس بوی کلوس

یه هزار نغمه ی پاک دی بلال

همه ارزونی بَرقِ تیَلت

همه قُربونِ یه تال میَلت

همنه ایدوم دسِ باد ، باد شمال

تا بگَرنشون وَ دوره پَللت

تیَلت مثلِ ستاره منه شو زر میَلت

کَهکشونه برگَلت

هفت بِرارون خالَلت

او بُلور گردنت چی قاوِ دال

مونه کی لیوه ایگردوم منه مال

توچه کردی که خدا وُر منه یشو

تونه راس کرد و نِشوندت سَرِ رو

بگری از مو تو خو

بگری از مو یحو

هرچه داشتو دورویم بی به خدا

به همو پیری که عالم بش ایگون شازابدالله

از مسجدسلیمان گرفته تا شهرکرد تا چهار محال بختیاری تا اصفهان تا ملایر و لرستان و تا تهران و کرج

بهار ایل بختیاری  بهار گلهای وازگون و دشت لاله و سوسن هست

عشق بختیاری عشق به ایل و تبارش هست

با هم متحد شویم و با هم باشیم پشت ایل و برادر را  ول نکیم و به بیگانه رو بیاوریم

دست به دست هم بدهیم و جلو مشکلات را بگیریم و زندگی کنیم

کرنا به فتح کاف یکی از کهن ترین سازهای بادی ایران است که در خانواده سازهای بادی قمیش دار دسته بندی می شود. بر اساس نوشته های تاریخی و اشیاء مکشوفه از امپراطوری هخامنشی، پیشینه 2500 ساله اش، قطعی به نظر می رسد. هرودوت مورخ یونانی عهد باستان می­نویسد: «در زمان کورش بزرگ، سپاهیان با صدای شیپور حاضر باش، رهسپار میدان جنگ* می­شدند.» به دلایلی که خواهد آمد، شیپور مورد نظر هرودوت، همان ساز کرناست. استرابون** دیگر مورخ یونانی، نشانی دقیق تری به ما می دهد. وی با اشاره به دوره های آموزشی شاهزادگان و امیر زادگان هخامنشی می نویسد: "هر روز پیش از دمیدن آفتاب، جوانان با صدای کرنا به تمرین های نظامی فرا خوانده می شدند. مربیان، پسران را به دسته های 50 نفری تقسیم می کردند و ریاست هر دسته را به یکی از پسران شاه یا یکی از امیر زادگان می سپردند." بر این اساس معلوم می شود کرنا در گذشته یک ساز حکومتی بوده و برای اعلان ها، جشن ها و جنگ ها به کار می رفته است.

اما سندی از این بهتر، یک شیپوره مفرغی است که در سال 1336 خورشیدی (1957 میلادی) از قبر داریوش سوم پیدا شد. طول این نمونه منحصر به فرد 120 ، قطر دهانه خروجی اش 50 و قطر دهانه ورودی اش 5 سانتی متر است و هم اینک در موزه تخت جمشید استان فارس نگهداری می شود. شیپوره یاد شده به کرنای هخامنشی نیز شهرت دارد. با توجه به این که معمولاً در مقبره پادشاهان عهد باستان، اشیاء گرانقیمت و حاوی افتخار دفن می شده است، چنین به نظر می رسد کرنا در ساختار حکومتی هخامنشیان، چیزی بیش از یک ابزار موسیقایی بوده و احتمالاً نمادی از قدرت امپراطوری محسوب می شده است.

با توجه به مستندات تاریخی، چنین می نماید منطقه فارس واقع در جنوب ایران، یگانه خاستگاه اصلی این ساز باشد. به همین دلیل در بیشتر نوشته های تاریخی همواره از آن به عنوان کرنای فارس یاد می شود. نگاهی به ساختمان کرنای هخامنشی، نشان می دهد که این ساز جد کرنای امروزی است. دهانه ورودی کرنای هخامنشی 5 سانتی متر قطر دارد و پر واضح است که هیچ نوازنده ای نمی تواند آن را در دهان خود قرار دهد. در واقع چیزی که از عهد باستان بر جای مانده، تنها بخشی از بدنه کرناست و دو بخش دیگرش که غیر فلزی بوده اند، به مرور زمان پوسیده اند.

کرنانوازی نورا... مومن نژاد از مسجد سلیمان را بشنوید

کرنا از سه بخش اصلی تشکیل می شو د و جزو معدود سازهای دوجنسی جهان به شمار می آید. چنان که می دانید غالب سازهای بادی، به دو دسته بادی چوبی و بادی برنجی تقسیم بندی می شوند. ولی کرنا در هیچ یک از این دو دسته جای نمی گیرد. زیرا یک بخش کاملاً چوبی با طولی حدود 35 تا 50 سانتی متر به نام دسته دارد که رویش هشت سوراخ و در پشت نیز یک سوراخ تعبیه می شود. بخش دوم یک شیپوره برنجی به طول 45 تا 60 سانتی متر است. بخش سوم اش "میل کرنا" خوانده می شود و آن از یک لوله نازک برنجی یا چوبی تشکیل می شود که در انتهایش یک قمیش از جنس نی دارد و نوازنده با دمیدن در این قمیش، هسته اصلی صدا را تولید می کند. اما این صدا تا به کیفیت مورد نظر برسد، راه درازی در پیش دارد. ابتدا در بخش چوبی توسط انگشتان نوازنده با نت های مختلف می چرخد تا یک ملودی جذاب شکل بگیرد. صدای تولید شده در بدنه چوبی، شدت لازم را ندارد و در عین حال خیلی شفاف نیست. بخش فلزی یا شیپوره به عنوان تمام کننده صدای کرنا، هم به نوای ساز حجم می دهد و هم شفافیت آن را بالا می برد. به طوری که از مسافت های دور هم می توان صدای کرنا را شنید.

کرناهای امروزی بین 75 تا 110 سانتی متر طول دارند. ولی کرنای هخامنشی با توجه به طول 120 سانتی متری بخش فلزی اش، چنین به نظر می رسد که حدود 170 سانتی متر طول داشته است. گستره صدادهی این ساز معمولاً یک هنگام است. ولی نوازندگان چیره دست می توانند محدوده بیشتری را بنوازند که غالباً شامل نت های اصلی مانند شاهد، چهارم و پنجم است.

سوار بازی با کرنای کاکاخان از چهارمحال و بختیاری را بشنوید

امروزه با گذشت هزاران سال از عهد باستان، این ساز در سرزمین های دیگر مشاهده نمی شود و تنها در همسایگی نزدیک منطقه فارس، بین اقوام بختیاری، قشقایی و لرهای کهکیلویه و بویراحمد رواج دارد. وجود دو نمونه کرنا در شمال ایران معروف به کرنای لاهیجان و دیگری کرنای مورد استفاده در حرم امام هشتم شیعیان معروف به کرنای رضوی، خدشه ای به این جغرافیای انحصاری کرنای فارس وارد نمی کند.. زیرا اساساً ساختمان دو نمونه کرنای یاد شده، با کرنای فارس تفاوت بنیادین دارد و شیوه نواختن شان هم به طور کل متفاوت است. دیگر این که دو کرنای شمال و شرق ایران قادر به نواختن ملودی نیستند و تنها دو صدای متفاوت تولید می کنند که در گذشته بیشتر برای ایجاد یک حجم صوتی به منظور اعلان یا اخطار مورد استفاده قرار می گرفته اند.

قطعه چوب بازی با کرنای عبدممد از مسجد سلیمان را بشنوید

کرنای بختیاری از نوع رایج در بین قشقایی ها و لرهای کهکیلویه و بویراحمد بلندتر و صدایش بسیار نافذ است. صدای این ساز به اندازه ای بلند است که در فضای بسته اتاق نمی توان تحمل کرد. به همین دلیل منحصراً به صورت میدانی مورد استفاده قرار می گیرد.. در مواردی صدای آن تا یک کیلومتر شنیده می شود و همانند سرنا، همراه همیشگی شادمانی ها، سوگواری ها، جنگ ها و آیین های قومی بوده است. کرنای رایج در بین قشقایی ها، هم از نظر شکل ظاهری و هم نوع صدادهی با کرنای بختیاری تفاوت قابل ملاحظه ای دارد. علاوه بر این، ساز همراهی کننده اش نقاره است که در دوران صفویه یکی از ابزارهای موسیقی جنگی و حکومتی بود.

قطعه دستمال بازی با کرنای جهانگیر فتحی پور از خوزستان را بشنوید

قطعه چوب بازی با کرنای جهانگیر فتحی پور از خوزستان را بشنوید

قطعه چپی (آهنگ ویژه عزاداری) با اجرای کرنا و دهل را بشنوید

صدای کرنای قشقایی با همراهی نقاره را بشنوید

کرنا به دلیل خصوصیات منحصر به فردش معمولاً با سازهای مجلسی جفت و جور نیست و در کاربردهای امروزی همانند گذشته، غالباً با دهل یا نقاره همراهی می شود. در نتیجه گروه نوازی با آن چندان معمول نیست و پیشینه ای هم ندارد. اما در چند سال اخیر تلاش هایی برای ارائه گروه نوازی با حضور کرنا صورت گرفته است که از نخستین نمونه ها می توان به کرنانوازی خسرو سلطانی در اثر "نوبانگ کهن" با همراهی حسین علیزاده اشاره کرد. سلطانی در این اثر با دو ساز کرنا و سرنا که هر دو هویتی بومی دارند، به اجرای موسیقی دستگاهی پرداخته و همچنین در اثر دیگری به نام "ماهور کبیر" با همراهی یکی از ارکستر سمفونیک های اتریش، کرنا نواخته است.

کرنانوازی در دستگاه شور توسط خسرو سلطانی را بشنوید

نمونه دیگر، قطعه ای برای کرنا و گروه سازهای مضرابی است که خود من چند سال پیش در آلبوم بختیاری "مرزنگ" تجربه کردم. در این قطعه، نوازنده کرنا آهنگ مورد نظر خویش را با حس خویش و بدون دخالت بیرونی نواخت و من تنها برخی آرایه های هارمونیک و افکتیو بدان افزودم.

همنوازی کرنا و گروه سازهای مضرابی در قطعه چوب بازی را بشنوید

کرنا همانند دیگر سازهای جهان، سازی با قابلیت های عمومی است و در عین حال مجموعه از توانایی های انحصاری هم دارد. بنابراین ایجاد ترکیبات صوتی جدید و متفاوت از آن، امری کاملاً طبیعی می تواند باشد. به همین دلیل مدت ها ذهنم را به خود مشغول کرده بود تا شاید بتوان برای مثال یک اثر دو نوازی، سه نوازی و یا چهار نوازی برای آن با همراهی دهل نوشت. خوشبختانه پس از ماه ها فعالیت مستمر موفق شدم علی رغم امکانات محدود، قطعه ای برای چهار ساز کرنا با همراهی دهل بنویسم. این قطعه 9 دقیقه ای بزودی در آلبوم جدیدم منتشر می شود. در پایان دعوت می کنم بخش کوتاهی از آن را گوش کنید تا بعد چه پیش آید***.

چهار نوازی کرنا با همراهی دهل را بشنوید

* هم اینک در مجموعه نغمات کرنای بختیاری، آهنگی به نام سواربازی وجود دارد که در گذشته نه چندارن دور به هنگام نبردهای درون قومی و برون قومی بختیاری ها نیز نواخته می شده است. این موضوع می تواند نشانی از پیشینه کرنا در مصارف جنگی باشد.

** نقل قول هرودوت و استرابون از کتاب "امپراطوری هخامنشی" نوشته پیر بریان ترجمه ناهید فروغان، انتشارات فرزان و قطره، تهران 1381

*** از آن دسته خوانندگان گرامی که دوستان و خویشان انگلیسی زبان در سرتاسر گیتی دارند تقاضا می کنم لینک مربوط به نسخه انگلیسی همین مطلب را به ایمیل های طرف مقابل شان بفرستند تا علاقه مندان غیر ایرانی هم با گوشه ای از فرهنگ غنی این مرز پر گهر آشنا شوند.

Achaemenid Karna sound in Zagros Mountains range

http://our-music. blogfa.com/ post-84.aspx

به عشایر

به استانی

به

 سلام بختیاری

ایل من بختیاری

مال ایکنه بار

ای جون //// خردنه ای چاهی مزه داره ----

 دور گودوم  نرو  نرو    نرو سر  او            جاهلون  مالمون  سیت  نیکنن  خو

دا   دا   او   بردوم        نترس   نترس    سر کلکی

دلمو   تی   او   فقیره   او   فقیره  دم   در   سگ  نگیره

دا دا   او  بردوم       نترس   نترس   سر کلکی

او  فقیره  دم  در  خیر  بس  روا  نی         هو تیاس  پرناکیه   خیر بس  روا  نی

دا دا    او   بردوم   نتر س نترس   سر کلکی

باتشکر

بهرام باهنر

سال ۱۳۸۷ را به تما م ایل بختیاری هفت لنگ و چهارلنگ تبریک می گویم

 دلم همخو او بیده  سی  ولاتوم

دلم ایگوه وری که مو  نیاتوم

ایشان عرب است

قطعا بهمن علاءالدین معروف به “مسعود بختیاری” همیشه ی همیشه برای اهالی موسیقی مخصوصا بختیاری ها زنده و جاویدان می مونه.

حالا این شعرش رو برای خودش می خونیم:

مُو تيام تَش ايزَنِه سي ديدن تو

زِنده مَندُم به خدا با ديدن تو

چه خووه بياي زِ رَه وا با سِفيده

ايزَنِه افتَو وا با رَسيدنِِ تو

واي ديمَه …  واي ديمَه ! ايخُوم دُونگُل يِكيمَه

نه تَرُم بَنگِت كُنُم … نه خُوت ايايي

حالا باور ايكُنُم …  كه بي وفايي

آخه تا كِي چينُو با تِهنا بِمَهنيم

نَدونُم چه ديديِه  … زِ اي جدائي ؟؟؟

چَن تَرُم بَنگِت كُنُم ؟ خوت دي وُري بِيَاو

آخه تا كِي دير زِ يك … چي مَه و افتَو

 چه خووِه اُوِيدِنِت اگر بيايي !!!

توشمالون كار ايكُنِن  … هَف روز و هَف شَو …

خیلی ناگهانی،وقتی غرق در زندگی خودتی بهت می گن عزیزانت از دنیا رفتن.یادت نره دنیا برای همه اینجور زود می گذره.

صدای ماندگار ایل و مرثیه خوان بختیاری(مسعود بختیاری)دار فانی را به دار گفت.به همین مناسبت پایگاه فرهنگی خبری مسجدسلیمان در شبکه جهانی اینترنت فقدان این هنرمند بزرگ را به جامعه هنری و مردم شریف مسجدسلیمان و بختیاری های سراسر جهان تسلیت می گوییم.

روحش شاد و یادش گرامی باد.
 

اقوام ایرانی اصیل می توان به ایل لر ( لر بزرگ ؛ ایل بختیاری و لر کوچک اهالی لرستان) کرد ، بلوچ و  نام برد که همگی از زیر شاخه ها یا تیره های پارت هستند.
ایل بختیاری با جمعیتی بالغ بر 4 میلیون نفر به تنهایی بزرگ ترین ایل جهان و ایران است ( البته کرد ها آن قدر زیاد هستند که یک قوم شناخته می شوند) که لر ها تنها در استان های چهار محال و بختیاری ، خوزستان ، کهکیلویه و بویر احمد ، پارس ( ممسنی پارس) شاهین شهر اصفهان لرستان ، بوشهر(سپید پوستان) و ... زندگی می کنند . این ایل یکی از زیر شاخه های تیره پارت  نژاد آریا و از نزدیکان آن میتوان به پارت هاي گلستاني و شمال خراسان  اشاره کرد. که روزگاری را در کنار دریای کاسپین ( خزر ) به گذرانده اندو نام خود را بدان دریا دادند ، این ایل به همراه لر های کوچک ( اهالی لرستان ) و کرد ها بعد از مهاجرت از جنوب سیبری ( کوچ معروف و بزرگ هندواروپایی) در استان کونونی پارتيانا ( خراسان ) نشین شدند . تا اینجا تیره آنان بسیار کوچک بود و رفته رفته بر جمعین آنان افزوده شد . آنان حکومت اشكاني را قبل از اسلام  به راه انداختند البته پدران آنان از بزرگان فرمانروایی هخامنشیان بودند ( لباس و پوشاک آنان ) و هم چنین بعد از اسلام  ، حکومت زندیه به دست آنان تشکیل یافت . لر ها ( بختیاری ها ) تا  پيش از زمان حمله  اشكانيان به سلوكيان بيگانه و يوناني در آستر آباد ( گرگان ) بودند  و براي پاسداري از مرز ها و پيروزي بر جنگ ها به كوه هاي بختياري كنوني آورده شدند.پس  از حمله اعراب مسلمان به همراه کرد ها و لر های کوچک و دربار ساسانی ( البته در آن زمان هنوز تقسیم بندی لر ها وجود نداشت) به کوه های زاگرس ( استان کنونی چهار محال و بختیاری و کهکیلویه ) گریختند و به جنگ چریکی با اعراب پرداختند . آنان در کوه ها به جنگ با اعراب می پرداختند تا جایی که پارس ها به آنان لقب بختیاری ؛ دارای شانس و بخت همیار دادند . آنان که زرتشتی بودند بعد از شناخته شدن اسلام ؛ مسلمان شدند و مذهب شیعه را برگزیدند .
ایل بختیاری به 2 شاخه هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم شده است این تقسیم ناشی از مالیات های زمان خود بوده است ( حدود 1000 سال پیش ) 11 برادر و پسر عمو بودند که بر سر زمین های اجدادی به جنگ و ستیز پرداختند که در نهایت 4 لنگ ها توانستند زمین های بیشتری را تصاحب کنند که خود باعث میشد مالیات افزور تری بپردازند و هفت لنگ ها کمتر.
جدایی ؛
جدایی لر ها ( اعم از بختیاری { لر بزرگ } و لر کوچک { اهالی استان لرستان کنونی } ) از کرد ها به جنگ و ستیز برای تصاحب جایگاه خان بر می گردد. همان طور که از پایتخت استان چهار محال و بختیاری ؛ شهر کرد پیداست نشان می دهد که روزی کرد ها در آنجا بودند که سپس با پیروزی لر ها ( اعم از بختیاری و لر کوچک) بر آنان بیرون رانده شده و راه به سوی شمال زاگرس را در پیش گرفتند و ساکن شدند که بسیار بر جمعیت آنان افزوده شد . از برهان های ( دلایل ) افزایش شمارگان ( جمعیت ) آنان خوبی آب و هوا ( بهتر از چهار محال ) و بارش باران و حاصل خیزی خاک بود. انان که در کشور ها ایران عراق ترکیه سوریه لبنان و ... زندگی میکنند آریایی نژادند و زبان آنان از زیر شاخه های زبان هندواوروپایی است . لر ها هم که جمعیت زیادی را شامل می شدند دارای تیره ها ( طوایف ) زیادی بودند که همین باعث جدایی لر های بزگ ( بختیاری ) از لر های کوچک شد لر بزرگ نام خود را از دارایی خان های زیاد میگیرد و به همین صورت لر کوچک . لر های کوچک هم را ه شمال غرب را در پیش گرفتند و جداشدند.
زبان ؛ پارسی دری
زبان بختیاری ها پارسی دری است که بسیار به پارسی کنونی نزدیک می باشد ولی تفاوت آنان به تلفظ حروف و واژگان بر می گردد مثلاٌ آنان حرفی مبتی بر "ق" ندارد و معمولاٌ غ ( خ و ق قاطی ) تلفظ میکنند و پارسال اصیل ترین زبان باقی مانده از پارسی شناخته شده است مثلاٌ پیر های این ایل که تمام و کمال لری ( پارسی دری) را سخن می گویند برای تمجید و تعریف می گویند : گفت ندارد ( حرف ندارد ) و کمترین میزان مخلوطی با زبان برادران عرب را دارد . بسیاری از این قبیل واژگان در آن دیده شده است . آنان برای گفتن شعر می گویند (( بیت یا بیتی)) ( مثلا ٍ می گویند یارو بیت بست بمان { مسخره کرد } ) یا بی ساز ابازه یعنی بدون ساز می رقصد که واژه رقص عربی و بازیدن پارسی است. آنان به آتش قسم می خورند و نان و نمک را مقدس می دارند و یکدیگر را نمک گیر میکنند. زبان ما بختیاری ها از قوانینی محکم بر خوردار است و جمع بستن آن بسیار شبیه به پارسی است ولی در بعضی جاها تفاوت نیز دارد.
پوشاک
از پوشاک و لباس آنان می توان به چوخا ( چوغا ) اشاره کرد که پوشاک مردان است . این لباس شبیه به کردین است البته نه با سر شانه های تیز و دراز بلکه بر روی شانه ها افتاده است . از جنس موی بز است و نقش و نگار های آن از روی پاسارگاد ( مقبره کورش بزرگ ) تقلید شده است . و به آیین زرتشت بر میگردد . چرا که سپنتا مینو ( مخالف شیطان یا اهریمن ) با رنگ سفید مشخص شده است و با ایجاد راه راه هایی از میان خط ها سیاه ( انگره مینو = شیطان یا اهریمن ) به سوی بالا و برتری بر شومی و بدی قرار میگرد و بر عکس خط های سیا یا انگره مینو به سوی پایین آمده و تنزل پیدا می کنند . مردان بختیاری نیز شلوار هایی با دمپاچه بسیار گشاد می پوشند و به رنگ سیاه است که به آن شلوار دبیت می گویند که نشان دهنده مردانگی است . کلاهی نیز از جنس نمد به رنگ سیاه یا سفید بر سر می گذارند . این لباس در گذشته های کهن با تیر و کمن و اکنون با تفنگ ( معمولا برنو ) مزین می شده و خواهد شد . حتا اکنون هم بختیاری ها ی شهری نشین که شمارشان به حدود 3 میلیون نفر می رسد ،از فرزندان پسر ( به لری پسر کٌر گفته می شود ) با لباس محلی ( که بسیار هم گران است !) و تفنگ اسباب بازی ، سیما ( عکس ) می گیرند.
آنان همواره به فرزندانشان اعم از دختر و پسر می اموزند که راست بگویند ( کرداری ) راست بنشینند ( روی اسب ) و راست تیر بیاندازند ( کمان و تفنگ ) .
از پوشاک زنان می توان به مینا که همان نوعی روسری است ( چه قبل از اسلام و چه بعد از اسلام ) نام برد . این مینا بیشتر به شکل مقنعه زیبا و بزرگ رنگی است . آنان این نوع روسری را با سکه هایی از زر ( طلا ) یا نقره همان دوران تاریخ مزین میکنند و بدان مفتخرند که به آن لچک می گویند و به دور پیشانی میبندند ؛ 98% دختران اکنون بختیاری از مادر بزرگانشان به ارث برده اند ( ارث مردان ، چوغا و کردین و کمان یا کمن و تفنگ است ) اغلب بختیاری ها هم زبانشان را تمام و کمال بلدند وظیفه خود میدانند چرا که جز این از بین خواهد رفت . ( اینجا آریاویچ ؛ آریانا ؛ آریه ورته ؛ اران ؛ و در نهایت ایران به معنای سرزمین آریایی ها است ) زنان ایل اصیل بختیاری دامنی که بدان دامن غری می گویند نیز می پوشند که همانند شلوار مردان ؛ دبیت بسیار گشاد است و همین طور بسیار شبیه به لباس زنان هخامنشی و شمالی ها نیز هست. ( همانند لباس مردان ) زنان هم دوش مردان می جنگیند.
درون و بیرون
آنان مردمانی مهمان نواز و مهمان دوست هستند که با قلبی مهربان ، همواره نگذاشته اند تا صمیمیت ها پایمال شوند آنان همواره دوشا دوش دیگر برادران خود از کشور مقدس خود دفاع کرده اند و آخرین دفاع آنان در دفاع مقدس بود . یکی از بهترین و موفق ترین جنگ ها در زمان مشروطه بود که به وسیله برادران خود ستار خان و باقر خان توانستند حکومت نظامی تشکیل دهند و تهران را فتح نمایند .
بیرون : ( ظاهر ) آنان مردمانی قد بلند و هیکل دار هستند ؛ سفید پوست هستند و رنگ موی یک بختیاری اصیل قهوه ای یا زرد است که البته به آب و هوا هم بستگی دارد مثلا در خوزستان و در نزدیکی پارسوماش( مسجد سلیمان ) منطقه ای در یکی از دره ها وجود دارد که به آن" دره بوری " می گویند و مردمانی بور و زیبا داشت علت را که جویا شدیم گفتند که ""اووٍس "" owes یعنی آبش . مردمان قدیم بختیاری قبل از سوختگی نژاد بر اثر آب و هوا چشمانی سبز و آبی داشتند که اکنون شمارشان در بختیاری ها بسیار زیاد است و معمولا در هر خانواده 65 نفری ( پدر بزرگ و مادر بزرگ و دایی عمه عمو و...) همواره حداقل 28 نفر آنان بدین شکل هستند البته بقیه چشم و مو ی قهوه ای دارند.
رسوم
آنان بقیر از جشن نورور ، 4 شنبه سوری ، 13بدر ، جشن شب یلدا (در جشن شب یلدا شاهنامه خوانی رواج دارد ) و جشن سده ، مراسمی مانند شاهنامه خوانی ( در شب یلدا ) گاه گریو ( غم از دست دادن عزیزان ) دیوان حافظ خوانی و ... نیز دارند:
شاهنامه خوانی : یکی از رسوم مهم است که در شب یلدا توسط خان یا ریش سپید یا پدر فامیل که آن یا قسمت هایی از آن را از بر بود ؛ خوانده می شود . که پیشین توسط با سوادان خوانده می شد ولی بعدا بدلیل عقب مادنگی ناشی از عدم ارتباط چندین ساله در کوهستان شاهنامه را افرادی سینه به سینه حفظ و منتقل میکردند البته دیوان حافظ هم مرسوم بوده است.
گاه گریو : موسیقی غم ناکی است که توسط توشمال ها ( تیره ای از هندی ها که در دوران بعد از اسلام به ارتش آن زمان یعنی بختیاری ها برای ایجاد شور و غرور ارتشیان توسط حکومت افزوده شد که البته آن ها با هم هم نژاد هستند) نواخته و خوانده می شود که بسیار اندوهگین بوده و هنوز هم در میان بختیاری های شهری به صورت رسم و نماد در آمده و حتما هم باید اجرا شود.
البته بر عکس این مراسم هم در عروسی رواج دارد که باز هم توسط توشمال ها نواخته و خوانده میشود.
تازیدن : بعد از عروسی گروهی از جوانان پسر با همراهی کل زدن ( نوعی آوای ایجاد شده توسط دختران و بانوان که در تمام ایل های ایرانی الاصل رواج دارد و در بسیاری از آهنگ ها پاپ امروزی نیز هست ) دختران و بانوان به سوی دره یا دشت با اسب و تفنگ نوعی ورزش دوستانه انجام می دهند که همیشه با خروش تفنگ و در گذشته با کمان همراه بود.
از عقاید این ایل ( بختیاری ) مانند دیگر مسلمانان اعتقاد به خدای یگانه قرآن، محمد ( ص ) ،علی ولی الله ( ع ) ، و نان و نمک و آتش است که به همه آنان قسم می خوردند و یاد می کنند.
اسب خوب ، پسر خوب ( از لحاظ جنگ جویی ) داشتن نیز افتخار
است . اینجا ایران است.

زیستگاه

بَختیاری نام یکی از قوم های بزرگ ایران معروف به لر بزرگ است که در زاگرس میانی سکونت دارند. (لر کوچک نیز نقریباً ساکنین لرستان و ایلام امروزی هستند). برای اولین بار حمدلله مستوفی در شمارش طوایف لر بزرگ از بختیاری نام برده است طایفه‌ای که ظاهرا بعدها قدرت و شوکت بیشتری یافته و سرانجام اکثر منطقه لر بزرگ با همان نام بختیاری شناخته شده است.

زیستگاه

فراخوان: هم میهنان، هم شهریان مسجدسلیمانی و خوزستانی! در تاریخ ۵ خرداد۱۳۸۷ خورشیدی برابر ۲۶ مای ۲۰۰۸  میلادی اولین چاه نفت ایران و خاورمیانه که در مسجدسلیمان احداث شده بود صد ساله می شود.  یک قرن تاریخ نفت در ایران.  به همین مناسبت تصمیم دارم برنامه ای به منظور تقدیر از این شهر و تاریخ نفت با حضور چند صاحب نظر به همراه نمایش اسلاید و فیلم در شهر کلن برگزار کنم. از کسانی که مایل هستند در این برنامه شرکت فعال داشته باشند و یا  مطلبی در این رابطه، عکس و فیلمی دارند یا اینکه خاطره ای از پدران خود در این دوران از مسجدسلیمان دارند، خواهش و تقاضا می کنم که از طریق ایمیل با من تماس بگیرند. با احترام اختر قاسمی ـ کلن اولین دکل چاه نفت ـ مسجدسلیمان بختیاری ها به هنگام ساختمان اولین مرکز اداری ۱۹۰۸ حفاری نفت توسط بختیاری ها ـ ۱۹۰۸ پل شناور در مسجدسلیمان ـ با تشکر و اجازه از وبسایت رسمی شرکت ملی نفت خوزستان ـ ایران ـ و با تشکر از همشهریان عزیز مسجدسلیمانی که این دو سه روز با فرستادن عکس و ایمیل مرا در کاری که پیش گرفتم یاری می رسانند و دلگرمی می دهند. -------------------------------------------------------------------------------- عکس های قدیمی از شهر اولین ها: ام آی اس اولین چاه نفت در ایران و خاومیانه ـ مسجدسلیمان ۱۲۸۷ کارخانه گوگرد سازی بی بی یان ـ منطقه ای که من در دوراهی اش بزرگ شدم دوراهی بی بی یان منطقه مین آفیس Main Office یکی از مناطق زیبای مسجدسلیمان این عکس را در اینترنت پیداکردم و نمی دونم که کی و در کدام منطقه مسجدسلیمان هست ولی معلومه که مربوط به لوله کشی نفت است. عکسی از اولین راه آهن ایران در منطقه ریل وی ـ ام آی اس

بختیاری‌ها در استانهای چهارمحال و بختیاری (فارسان، لردگان، شلمزار و ...)، قسمت بزرگی از خوزستان (مسجد سلیمان، ایذه و قسمتهایی از شوشتر، دزفول و اهواز)، قسمتهایی از اصفهان (داران و فریدون شهر تا مرز گلپایگان و خوانسار) و همچنین قسمتی از لرستان زندگی می‌کنند .

شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری و به عبارتی مرکز بختیاری سردسیری است (مرکز بختیاری گرمسیری هم ایذه در خوزستان است) با این وجود ساکنین اصلی شهرکرد بختیاری نیستند و با لهجهٔ چهارمحالی صحبت می‌کنند که شباهت و اشتراکات زیادی با لهجهٔ اصفهانی دارد.

تبار بختیاری‌ها

جمعی از پژوهشگران و مردم‌شناسان آنان را از اعقاب ایرانیان باستان می‌دانند. زبان و برخی از عادات و رسوم، برهان اصلی آن دسته را تشکیل می‌دهد. از آن جمله «لوریمر» یکی از خاورشناسان دربارهً زبان و لهجهٔ بختـیاری‌ها به پژوهش پرداختـه است. براساس مشخصات جسمی و روحی

زیستگاه

بختیاری‌ها در استانهای چهارمحال و بختیاری (فارسان، لردگان، شلمزار و ...)، قسمت بزرگی از خوزستان (مسجد سلیمان، ایذه و قسمتهایی از شوشتر، دزفول و اهواز)، قسمتهایی از اصفهان (داران و فریدون شهر تا مرز گلپایگان و خوانسار) و همچنین قسمتی از لرستان زندگی می‌کنند .

شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری و به عبارتی مرکز بختیاری سردسیری است (مرکز بختیاری گرمسیری هم ایذه در خوزستان است) با این وجود ساکنین اصلی شهرکرد بختیاری نیستند و با لهجهٔ چهارمحالی صحبت می‌کنند که شباهت و اشتراکات زیادی با لهجهٔ اصفهانی دارد.

تبار بختیاری‌ها

جمعی از پژوهشگران و مردم‌شناسان آنان را از اعقاب ایرانیان باستان می‌دانند. زبان و برخی از عادات و رسوم، برهان اصلی آن دسته را تشکیل می‌دهد. از آن جمله «لوریمر» یکی از خاورشناسان دربارهً زبان و لهجهٔ بختـیاری‌ها به پژوهش پرداختـه است. براساس مشخصات جسمی و روحی و عادات، آنها را ایرانی الاصل می‌داند و معـتـقـد است که پناهگاه کوهـستانی آنها، از حملهً عرب‌ها مصونشان داشته است. ایرج افشار نیز چـنیـین نـتـیجه‌ای گرفته و افزوده است: «لباس زنان بخـتـیاری شباهت زیادی به لباس زنان زرتـشـتی دورهً ساسانی دارد و زبان بخـتـیاریان به زبان پارسی میانه زمان ساسانـیان نزدیک است و از واژه‌های عمومی ترکی و عربی بهره نمی‌گیرند»

او در جای دیگر آورده است که بخـتـیاریان از نـژاد پارس هـستـند که در سده‌های ششم و هفتم قبل از میلاد با ایلامیان درآمیخـته و نـژاد واحدی را بوجود آوردند. منشی سفارت روس، بارون دوبد که در زمان محـمد شاه به بختیاری سفر کرده است نیز براساس زبانشان بر این باور است که آنها ساکنان اصلی این خاک هـستـند. وی آنها را «قوم لر» دانسته که همراه با لک‌ها و کردها، سه شعـبهٔ اصلی نـژاد زند را تـشکیل می‌دهـند. اما به نظر میرسد این تقسیم بندی حارج از اشکال نباشد چرا که معمولا لکها و بختیاریها را مجموعا با عنوان لر میشناسیم لر کوچک یا لرستان فعلی- استانهای لرستان و ایلام و بخشی از کرمانشاه امروزی و لر بزرگ در برگیرنده بختیاریها و دیگر لرهای جنوبی است.

طوایف و تیره‌های بختیاری

قوم بزرگ بختیاری به دو شاخهٔ هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌شود.

هفت لنگ شامل چهار باب دورکی، بابادی، بهداروند و دینارانی است

چهار لنگ شامل پنج باب محمودصالح (ممصالح)، کینورسی، زلقی(ذلکی)[میوند]] (ممی‌وند) و موگویی است .

هر کدام از باب‌ها، شامل تعدادی ایل و هر کدام از ایلها شامل تعدادی طایفه و هر کدام از طایفه‌ها به تیره، اولاد (کُربوو) و کُردا تقسیم می‌شوند .

بختیاری‌ها سلسله اتابکان لر (هزار اسفیان) را تشکیل دادند که مرکز آن ایذه بود.

بختیاری‌ها در طول تاریخ منطقه همواره حضور سیاسی- نظامی- و اقتصادی موثری داشته اند، به ویژه حضور ایشان در انقلاب مشروطه بسیار برجستگی دارد، اولین کسی که در مورد بختیاریها نوشته است سردار اسعد بختیاری است، که در تاریخ بختیاری به شمه‌ای از گذشته بختیاریها و سایر لرها اشاره کرده است .

[ویرایش]

آسمان زيبا و هوا آرام، بوي گل‌ها و درختان و سبزه، صداي همهمه گنجشكان، هواي پاك و فضاي روشن در دامنه‌هاي «زردكوه »؛ طبيعتي كه انگار، پاي ماشينيزم و پيشرفت به آنجا نرسيده است؛ طبيعتي بكر و دست نخورده، آن‌قدر دست نخورده كه حتي جاده‌اي امن و راحت براي رسيدن به آنجا نيست، حتي اگر مهمان، رياست‌جمهوري كشور باشد. روستاهاي «بيراهگان»، «سرآقا سيد»، «خويه» و روستاهاي هم‌جوار با 500 كيلومتر فاصله از تهران و در اطراف كوهرنگ است كه يك ساعت با شهر فاصله دارد، اما اين مسير را بايد چهار ساعته و از مسيري صعب و خطرناك عبور كرد. مردم اين منطقه تقريبا 9 ماه از سال را از نقشه جغرافيايي حذف و زير برف دفن مي‌شوند، انگار كه اصلا وجود ندارند. با توجه به منابع آب فراوان در زمستان ـ به علت يخبندان ـ و در تابستان به علت نبود سيستم لوله‌كشي، دسترسي به آب مشكل است.

مردم منطقه معمولا به كشاورزي مشغولند، اما قوت غالب آنان در زمستان كشك و عسلي است كه از تابستان ذخيره كرده‌اند و آردي كه از طرف كميته امداد به آنها مي‌دهند و با بلوط خرد شده مخلوط مي‌كنند تا در طول زمستان تمام نشود.

زنان در خانواده‌هاي بختياري مي‌شود گفت، پايه و اهرم اصلي خانواده‌اند. از صبح كه آفتاب مي‌زند تا شب، شايد فعال‌ترين قشر روستا آنان باشند. وظايفي مثل خانه‌داري آن هم در خانه‌هايي به اندازه يك اتاق كوچك از سنگ و گل كه بايد در آن آشپزي كنند، بچه‌هايشان را بشويند، مهمانداري كنند، صبحانه، نهار و شام خانواده را آماده كنند و اگر زمستان باشد و امكان بيرون رفتن براي دستشويي نباشد ـ كه البته چيزي به اين اسم وجود ندارد ـ بايد فكري هم براي آن در داخل همان اتاق كوچك براي بچه‌ها و خانواده بكند؛ چرا كه خانه‌ها بيشترشان فاقد دستشويي هستند و حمام براي آنها جايي است كه در روستايشان وجود خارجي ندارد.

امّا فقط اينها نيست. زن بايد هيزم و سوخت زمستان خانواده را هم تأمين كند. هر وقت و هر جا باشي، زني را مي‌بيني كه كوله‌اي بزرگ از هيزم و چوب بر پشت خميده‌اش گرفته، بچه‌هايش دور و برش هستند و شايد چند گوسفند را هم از چرا مي‌آورد با پشت‌هاي از علوفه براي زمستان گوسفندان.
اگر زمستان باشد و آب لوله‌كشي قطع باشد، بايد فكري براي نظافت خانه و لباس و ظروف آن كنند و اگر تابستان باشد، كارهاي مزرعه و دامها هم به آن اضافه مي‌شود. در بيشتر روستاها مي‌تواني دختران 12 ـ 13 سال‌هاي را ببيني كه چند مشك 15 ليتري را بر دوش گرفته‌اند و يا كوزه‌هايي را كه بر سر دارند تا از سر چشمه آب بياورند، اما سخت‌تر از اين فشارهاي جسمي، فرهنگ حاكم بر مردان است كه براي زن، اعتبار و ارزشي قائل نيستند و آن را نيرويي براي كار و راحتي مردان مي‌دانند.

حتي ازدواج‌هاي دوم و سوم كه در ميان مردان صورت مي‌گيرد، براي اين است كه يا زن اول پير شده و نمي‌تواند كار كند و يا حتما مرده است، آن‌كه يا در اثر امراض عفوني است و يا هنگام زايمان. بنابراين، آنان زن جوان‌تري را براي كاركردن به خانه مي‌آورند و در اين ميان، دور از ذهن نيست كه زنها از مردها هر روز كتك هم بخورند.
در جاي جاي روستا حتما مي‌توان مرداني را ديد كه بيكار راه مي‌روند و زناني كه پشته‌اي از هيزم به دوش در حالي كه قدشان در زير اين بار سنگين خميده به خانه مي‌آيند.

در ميان زنان منطقه، زناني با سنين بالا كمتر يافت مي‌شود و ميانگين سني آنان پايين است. آنان معمولا لاغر و بيمارند، اما با همه اينها همه وظايف خود را انجام مي‌دهند.

با اين شرايط، هيچ زني وقت و فرصت اين‌كه به خود فكر كند و و بهداشت شخصي را رعايت كند نيست؛ اگر هم باشد هيچ اطلاعي از اين مسائل ندارد. چون هيچ مركزي كه بتواند كار كارشناسي در زمينه بهداشت و مامايي بكند، در روستاها حضور جدي ندارد.

خانه بهداشت هرچند با امكانات در حد خوبي در روستاها موجود است، اما معمولا زنان به خاطر حجب و حيا و گاهي خجالتي و گريزان بودن از بيان مسائل خود، به آن مراجعه نمي‌كنند. در ويزيت‌هايي كه از زنان اين مناطق در تابستان 84 به عمل آمده عفونت زنان بيداد مي‌كند و غالب آنان دچار عفونت‌هاي شديد هستند، چرا كه زنان بختياري اطلاعي از اين‌كه چگونه بهداشت فردي را رعايت كنند، ندارند.

معمولا دستشويي در خانه‌ها نيست و اگر هم باشد مشترك بين چندين خانوار است و به علت سنگي بودن زمين امكان حفر چاه فاضلاب وجود ندارد. در ساختماني كه به عنوان حمام از آن استفاده مي‌كنند ـ كه همه از سنگ و خاك است ـ هيچ خبري از بهداشت و تميزي نيست و حتي گوشه‌اي از آن هم به عنوان انبار آرد استفاده مي‌شود؛ البته به شرط آن كه چند رأس دام در آن نگهداري نشود.

اما سخت‌تر از همه اينها مرگ و مير زنان باردار است. در طول 9 ماهي كه ارتباط با شهر قطع ميشود نه آب، نه برق، نه تلفن، هيچ چيز وجود ندارد. بسياري از زنان يا در راه زايمان مي‌كنند و بر اثر تبعات ناشي از زايمان‌هاي سخت و نبود بهداشت و اقدامات دارويي، دچار امراض سخت مي‌شوند و يا در هنگام زايمان مي‌ميرند.
مطمئنا رسانه‌هاي جمعي، نقش مهمي در آگاه كردن و اطلاع‌رساني دارند؛ هم براي مردان ـ براي زدودن فرهنگ خشن و آزاردهنده در مورد زنان و هم براي زنان، در مورد آشنايي با مسائل بهداشتي و پزشكي و آگاه كردن جوانان نسبت به مسائل اجتماعي، مذهبي و بهداشتي.

مدرسه تا كلاس چهارم بيشتر نيست. معمولا معلم‌ها سرباز معلم هستند و گاهي دختران ترجيح مي‌دهند كه در سر اين كلاس‌ها حاضر نشوند، چرا كه معلمان آنان پسران جواني هستند و برخي دختران، از حضور در سر درس آنها شرمگين. در مسابقه نامه‌نگاري به رئيس‌جمهور توسط دختران روستايي اين مناطق بيشترين درخواست دختران از رئيس‌جمهور، دارا شدن معلم و مبلغ زن بوده است.

شايد همه مشكلات زنان اين مناطق را نتوان با بودجه حل كرد، اما پاره‌اي مشكلات از حتما با تخصيص بودجه حل خواهد شد؛ مثل احداث راه مطمئن براي دسترسي به شهر در همه فضول و ... .
احداث مراكز درماني و بهداشتي مناسب و مستقر كردن پزشك در مناطق كه حتما بايد از طريق تأمين منابع مالي صورت گيرد.

اما بيشتر مشكلات زنان، ناشي از عدم فرهنگسازي در زمينه‌هاي مختلف است. در بيشتر روستاهاي كشور كه از نعمت تلفن و تلويزيون و مسجد و مبلّغ و مراكز بهداشتي برخوردارند، زنان از زندگي راحت‌تري برخوردارند و از نظر مسائل بهداشتي در سطح خوبي هستند و از مردسالاري خشن خبري نيست، اما زنان اين مناطق، هنوز از خشونت‌هاي آزاردهنده‌اي رنج مي‌برند؛ زنان نجيب و پاكي كه هيچ ادعايي ندارند، زناني كه مادران دليري هستند و مردان دليري را به جامعه تحويل داده‌اند، اما خود همواره مظلوم بوده‌اند؛ مظلوميت زنان بختياري، چيزي است كه هر بيننده‌اي را به تأسف وامي‌دارد.

زن بختياري فقط زير برف زمستان، كه راه را بر او ميبندد، نمي‌ميرد؛ بلكه حجم سنگين و سردي فرهنگ غلط و خشن حاكم و نبود امكانات اقتصادي و امكانات بهداشتي او را احاطه كرده است. زن بختياري در حال فدا شدن است و هر زمان تلفات بيشتري مي‌دهد.

برای خواندن ترجمه و گوش دادن به این

ترانه به ادامه‌ی مطلب مراجعه کنید.

ضرب المثل های بختیاری

دنیا که انگل ونگله صلاح به دست زنگله

راست می گویند نظر شما چیه

ایا صلاح و تمام تصمیمات بدست زنها هست

///////////////////////////////////////////////

گرده که گرده واریه یه خورده زهر ماریه

گرده را در زمان قدیم بجای نان درست می کردند

و انرا در زیر انگشتهای اتش می گذاشتند

خوشمزه نمیباشد چون از ارد بلو ط تهیه شده ومقوی بود

//////////////////////////////////////////

کار کار دونه بکن تی زینه بد فل منشین

کار را از روی عقل بکن و

کار شناسانه کار را انجام بده ولی پیش زن بد کارو شیطان مننشین

///////////////////////////////////////////////

نه خان اوید نه خان رهد

چیزی نشد / کاری انجام نشد

///////////////////////////////

گپته ورار کوچیرت وراورده ی

بزرگت را درست کن کوچکت خود به خود درست میشود

////////////////////////////////////

دا مو نی خوم نومزدمه  په سی چه ؟

(مامان من نامزدمو نمی خوام  برای چی؟)

1.برای اینکه معتاد

2-برای اینکه بی کاره

3- برای اینکه خونه نداره

4-برای اینکه مونگوله

شما بگوئید 5-

-اگر نداری دالو نرو حونه هالو

اگر نداری خیر خواه و مادر بزرگ نرو خونه دائی

-       ارک برک گوه خورد

-       کسی که حرف ببره و بیاره میگن گوه خورد

-        

گیج لولری

کسی که گیج شده و گیجا گیج راه میرود و میپرد

ودر اویده

کسی که هی میرود وهی میاید.الکی و بیخود

چی سگ دروه اگوه

مانند سگ دروغ می گوید . دیدهاید سگ الکی پارس می کنه و میخواهد بگه که کسی اومده . وقتی نگاه می کنی میبینی کسی نیست

ای ورکنه ای ور کنه کوته همنه اکنه

کسی که با پریدن خودش در جائی می خواهد .نمایش بده و اگه چیزی انجا باشد و با هر پرش یه دانه را بر میدارد . تا تمامشان کند.

دل کور بدرده

یعنی پسره عاشق شده ودلش درد می کنه

دودره سر به هوا

دختره هوسی و سرش به هوا هست و عاشقه

هل هل بارونک خدا بزن بارونک

دعای وقتی که مردم به بارون احتیاج داشتند

 اگر شما هم بلد هستید بنویسید

با تشکر باهنر

 کوگ نازنینم دو زنو دوارته

سی دله برشتم هم درار صداته

بی بی مریم

بي بي مريم دختر حسينقلي خان ايلخاني كل بختياري و خواهر عليقلي خان سردار اسعد فاتح تهران و مادر علي مردان خان قهرمان مبارزه با رژيم شاه در حدود سال 1290هـ.ق بدنيا آمد. مادرش بي بي فاطمه دختر علي رضا خان از طايفه ي كيان ارثي چهارلنگ بود. لذا بي بي مريم از جهت مادر نسبش به محمدتقي خان كيان ارثي چهارلنگ كه در مبارزه با قاجارها شهرت داشت مي رسيد. ايلخاني از بي بي فاطمه تنها صاحب همين يك دختر شد. او. در كنار شش برادر و دوازده خواهر ناتني در خانه ي ايلخاني زندگي مي كرد. چهل روز پس از تولد بي بي مريم، پدرش ايلخاني او را نامزد عليقلي خان پسر محمدعلي خان نمود. عليقلي خان از طايفه ي محمودصالح شاخه ي چهارلنگ بختياري بود. پدرش محمدعلي خان از خوانين بزرگ چهارلنگ بود كه به نوشته ي بي بي مريم سالها با دولت قاجار مبارزه داشت. جد آنان علي مردان خان بود كه در زمان افشاريه ادعاي سلطنت داشته و با كريم خان زند جنگيد.بي بي مريم حدوداً نه ساله بود كه پدرش حسينقلي خان ايلخاني به دستور ناصرالدين شاه و به دست ظل السلطان در 27 رجب 1299هـ.ق به قتل رسيد. از آن پس دوران دربدري و بدبختي خانواده ي ايلخاني به ويژه مريم كوچك آغاز گرديد. اما هفت سال بعد با آزاد شدن برادر بزرگ مريم به نام اسفنديارخان سرداراسعد از زندان ظل السلطان، خانواده ي ايلخاني دوباره به خوشبختي و قدرت رسيدند. در اين هنگام يعني هفت سال پس از مرگ ايلخاني و سالها پس از مرگ محمدعلي خان چهارلنگ، مقدمات ازدواج و عروسي بي بي مريم با عليقلي خان چهارلنگ فراهم گرديد. بي بي مريم آنچنان كه در خاطرات خود مي نويسد هيچ تمايلي به سر گرفتن اين ازدواج نداشته و به برادرهاي خود اصرار بر گرفتن طلاق نموده بود. اما خان چهارلنگ حاضر به صرف نظر كردن از بي بي مريم نشد. سرانجام عروسي برقرار گرديده و بي بي مريم در سن پانزده سالگي به خانه ي شوهري رفت كه به نوشته ي وي چهل ساله بوده و چندين زن و فرزند داشت. او به مدت چهارسال و شش ماه همسر عليقلي خان چهارلنگ بود. در اين مدت وي بر روي مزاج شوهر خويش نفوذ داشته و قدرت بسياري در ميان چهارلنگ ها به دست آورد. اما شوهر وي به مرگ طبيعي يا مطابق نوشته ي بي بي مريم توسط سمي كه برادر بزرگش به وي خورانيده بود درگذشت. بي بي مريم از عليقلي خان چهارلنگ داراي سه پسر شد كه يكي از ْنها در كودكي درگذشته اما دو پسر ديگر وي به نامهاي علي مردان خان و محمدعلي خان بعدها در زمان سلطنت رضاشاه به قيام بر ضد دولت مركزي برخاسته و نام خود را درفهرست حماسه سازان تاريخ ثبت كردند. با مرگ شوهر بي بي مريم به نزد برادران خويش بازگشته و با مادر خود زندگي نمود. او حاضر به ازدواج مجدد با چهارلنگ ها نگرديد. پس از مدتها زندگي نزد مادر و برادران، فتح اله خان ضيغم السلطنه(سردار ارشد بعدي) پسر عموي در گذشته اش مصطفي قلي خان از او خواستگاري نمود اما بي بي مريم كه عموزاده ي خود را خوب مي شناخته است به هيچ وجه حاضر به ازدواج با وي نمي گرديد. سرانجام با اصرار و سماجت فتح اله خان و فشار برادران بي بي مريم، وي با اكراه و بي ميلي به ازدواج عموزاده درآمد كه داراي چندين زن عقدي، صيغه اي و چندين فرزند بود. فتح اله خان فردي بوالهوس بوده كه در فساد اخلاق و بي عفتي يد طولايي داشته است. بي بي مريم در خاطرات خود گوشه هايي از فساد اخلاق، بي عفتي و بي شخصيتي شوهر خويش را بر ملا مي سازد و از بدبختي ها و مشكلاتي كه با اين شوهر داشته ايست سخن مي گويد. فتح اله خان زنان و فرزندان شرعي و املاك و اموال ارثي خويش را در چهارمحال و بختياري تنها و بي صاحب گذاشته و در عوض در اصفهان ضمن نوكري ظل السلطان به گذراندن وقت در كنار دلبران خويش مشغول بوده است. از سوي ديگر برادران بي بي مريم كه نقاط ضعف شوهر خواهر خود را مي دانستند در تلاش بودند تا املاك وي را در چهارمحال و بختياري به چنگ بياورند اما بي بي مريم با قدرت و صلابت در مقابل برادران خويش ايستاده و با دشواري بسياري از حقوق و املاك شوهر معلوم الحال خويش دفاع مي نمود. او در اين راستا حتي تا پاي زد و خورد با برادران خويش پيش رفت. او سرانجام از دست هوسبازي، بي عاري و بي غيرتي شوهر خويش خسته شده و خواستار طلاق گرديد اما برادران وي گرفتن طلاق را از شوهر جايز ندانسته و لذا بي بي مريم در سن سي سالگي بدون اخذ طلاق از فتح اله خان جدا گرديد

مطابق توافقي كه ميان فتح اله خان و بي بي مريم صورت گرفت و برادران بي بي مريم نيز حاضر و ناظر بودند قرار گرديد كه بي بي مريم بر سر املاك فتح اله خان مانده و به تربيت و بزرگ كردن پسرش مشغول شود اما هرگز زندگي زناشويي با فتح اله خان نداشته باشد. او از فتح اله خان فرزندانی متعددي داشته كه اغلب آنها قبل و يا بعد از تولد از بين رفتند و علت آن را پزشكان بيماري فتح اله خان به خاطر هوسبازي هايش تشخيص دادند. تنها پسري از وي بنام مصطفي قلي خان بجا ماند كه بعدها داماد سردار ظفر برادر بي بي مريم گرديد. بي بي مريم پس از جدا شدن از فتح اله خان بر سر املاك و خانه ي وي مانده و به تربيت پسر خويش مشغول گرديد. بي بي مريم در طي جنگ جهاني اول به همراه عده اي از خوانين بختياري چون ابراهيم خان ضرغام السلطنه و پسرش ابوالقاسم خان بختياري، سردار معظم، سردار صولت و ديگران جانب آلماني ها را گرفت.

برخلاف عده اي از خوانين بختياري چون سردار محتشم، سردار ظفر و سردار جنگ كه از متفقين و انگليسي ها حمايت كردند. اين شيرزن بختياري در حمايت از متحدين و آلمان ها به شعار و حرف اتكا نكرده بلكه اسلحه به دست گرفته و با انگليسي ها و روسها جنگيد. او نيز همچون خيلي از رجال ملي و وطن پرست دريافته بود كه با بهره گيري از كمك متحدين به ويژه آلمان مي توان به منافع روسيه  و انگليس ضربه زده و آنها را از ايران اخراج نمود. نمي توان بي بي مريم و ديگر ميهن دوستان ايران طي جنگ جهاني اول را ژرمانوفيل و يا وابسته به آلمان دانست. بلكه در آن روزگار عملي ترين راه جنگيدن با دشمنان ديرينه ي ايران يعني روس و انگليس و رهايي از چنگال آنها همكاري با دشمن قدرتمند آنها يعني آلمان بوده است و ساير راه حل ها و شيوه ها براي دفاع از ميهن كاربرد عملي نداشته است.

بي بي مريم رهبري يك عده سرباز آلماني را در خاك بختياري بر عهده گرفت. او در جريان حمله سربازان روسي به آلمانها، كاردرف شارژدافر سابق آلمان را به همراه آلماني هاي ديگر به مدت بيش از يك ماه در خانه ي خود در سورشجان پناه داده و مورد پذيرايي قرار داد. به علت حمايت هاي بي دريغ بي بي مريم از آلمان ها، سربازان روسي و عوامل ايراني آنها همچون پسران ظل السلطان خانه و اسباب اثاثيه ي وي در اصفهان را غارت و تخريب نمودند. اما بي بي مريم دست از ضديت با انگليسي ها و روس ها و حمايت از آلمان ها نكشيده و همچنان به مبارزه ي خود با قواي متجاوز روس و انگليس ادامه داد. او در جنگ هايي كه خوانين جوان و ميهن پرست بختياري در نزديكي اصفهان بر ضد ضد قواي اشغالگر روسيه به راه انداخته بودند به همراه بعضي از عناصر آلماني حضور داشت.

اما آنها در اين جنگ شكست خوردند. لذا بي بي مريم پس از مدتي پذيرايي از كاردرف و همراهانش چون مي ترسيد كه آنها به چنگ روسها بيفتند وسائل مسافرت آنها را به خاك عثماني فراهم نمود. كاردرف از خاك بختياري روانه ي كرمانشاه و از آنجا از طريق خاك عثماني به آلمان رفت. او ماجراي حمايت شيرزن بختياري بنام بي بي مريم ازآلمانها و نجات دادن جان خود و همراهانش را براي ويلهلم دوم امپراتور دوم تشريح كرد. لذا امپراتور نيز براي قدرشناسي از حمايت هاي سخت و بي دريغ بي بي مريم از آلمانها، تمثال ميناكاري و الماس نشان خود را براي او فرستاد. بي بي مريم از آن پس به خاطر شجاعت بي نظيري كه در مقابل اشغالگران نشان داده بود و هدايايي كه امپراتور آلمان برايش فرستاده بود به سردار مريم مشهور گرديد

جريان مبارزات بی بی مريم بختياري با انگليس ها در طي قرارداد 1919 و كودتاي 1299 همچنان ادامه يافت به طوري كه دكتر محمد مصدق حاكم فارس در زمان كودتاي 1299 پس از مخالفت و عزل از اصفهان راهي بختياري شد و مدتها مهمان سردار مريم بود.

بی بی مريم بختياري در سال 1316هـ. ش سه سال پس از شهادت فرزندش علي مردان خان در اصفهان به دستور رضاشاه، زندگي را بدرود گفت.

.

 یادشان بخیر

بختياري

نژاد

قوم لر به 2 دسته تقسيم مي شود : لر بزرگ = ايل بختياري و  لر كوچك = كساني كه در استان لرستان هستند . تاريخچه نژادي قوم لر به دربار ساساني باز مي گردد . و هنگامي كه اعراب به ايران حمله كردند آنان به كوه هاي كنوني استان چهار محال و بختياري گرويدند و براي مدت ها ي بسيار زياد با اعراب جنگ چريكي ( نا منظم ) پرداختند . كه يكي از دلايل نام گذاري آنان به بختياري همين بود. آنان اعراب را به دل كوه مي كشاندند و با حملات برق آسايي آنان را مي كشتند . اعراب كه با كوه و جنگل آشنايي نداشتند و با ديدن اقوامي كه با اسب هاي تند رو در خطر ناك ترين و وحشتناك ترين راه ها  گذر مي كردند شگفت زده شده و آنان را بختياري ناميدند . بختياري يعني داراي شانس و اقبال . البته قبل از اين هم نظريه ديگري نيز و جود داشت  و آن اين بود كه بختياري ها از جنگ جو هاي آريايي بودند كه منتها از رم به ايران آمدند ، آنان كه بعد از پيروزي بر قسمتي از لشكر ايران وارد اين فلات شدند آريايي ها ايراني  به آنها مي گفتند بختياري منظور : بخت و اقبال يارتان بود كه جنگ  را بر ما پيروز شديد البته اين نظريه رد شد. چرا كه لباس مردان بختياري ها (كه در چند بند پايين تر توضيح بيشتري خواهيم داد ) چوخا ( شكل معرب آن = چوغا) از روي قبر كورش يا همان پاسارگاد ساخته شده است ( توضيحات بيشتر در پايين) كه اين مورد به هزار و پانصد سال قبل از ساسانيان و  حمله رم به ايران  حكايت دارد. البته نظريه هاي ديگري نيز وجود داشت كه از نوشتن آنان به برهان مهم نبودن پرهيز كرديم.

زبان

زبان مردمان اين ايل پارسي دري (‌ دربار ساساني) است . كه تنها زبان اصيل باقي مانده قبل از قاطي شدن با اعراب است كه هرگز از بين نخواهد رفت چرا كه اكنون بيش از 4 ميليون نفر در سراسر دنيا به اين زبان ( البته گويش پارسي ) سخن ميگويد . در فراگيري اين زبان هيچ گونه نوشته اي وجود ندارد و از سينه به سينه به فرزندان منتقل مي شده است .  ولي اكنون افرادي هستند كه كتابهايي را براي نگه داشتن اين گويش اصيل چاپ كرده اند. پارسي دري برادي هم دارد كه آن پارسي پهلوي است كه اين گويش با گويش پارتي ها ( خراساني هاي قديم و زبان اشكانيان) قاطي شده است كه  فرقي نمي كند و تنها تفاوت آنان به تلفظ واژه ها برميگرد و  نه چيز ديگر .  پارسي در در اداي واژه هايي جمع  فتحه بالاي واژه ها را به گ تبديل مي كند مانند دُر ( دختر) = درگل ( دختر ها ) زن = زنگل ( زن ها ) و ... در اداي  حروف تفاون وجود دارد مانند ق = خ و در اين گويش حرف ق جايي ندارد و در بيشتر مواقع در واژه هاي موجود در اين گويش به خ تبديل مي شود.

پوشاك

لباس مردان بختياري 3 قسمت است كلاه  چوغا يا چوخا ( لباس بالا تنه)‌ و شلوار دبيت . چوغا يا چوخا داراي نقش و نگار هايي است سياه و سپيد كه از روي پاسارگاد، قبر كورش بزرگ ساخته شده است و بيان گر پيروزي سپنتا مينو بر انگره مينو (‌آيين زرتشت سپنتا مينو = فرشته نيك و انگره مينو = اهريمن) است به طوري كه خطهاي سپيد سپنتا مينو ، از پايين به بالا مي آيند و خظ هاي سياه كه بيانگر انگره مينو است از بالا به پايين مي آيند و بيان گر پيروزي نيكي بر شومي است.

شلوار دبيت كه دمپاچه هاي بسيار گشادي دارد و زيبايي ويژه اي را به مرد بختياري مي بخشد نشاندهنده  مرد بختياري است كه با تفنگ بسيار زيبا تر نيز ميشود. مردان اين ايل كلاهي به رنگ سياه و يا سپيد بر سر مي گذارند

پوشاك بانوان

پوشاك بانوان بسيار شبيه به پوشاك زنان شمال كشور است البته با اندكي تفاوت در رنگ و تزئيني ها . كه در ايل بختياري زنان سنگ ها ، سكه ها و  طلا هاي گران قيمت را به آن مي چسبانند  و  آن را به دور سر ميبندند . اين مزين كه لچك نام دارد بيانگر دختر بختياري بودن است.  روسري اين زنان كه مينا نام  دارد به آيين زرتشتي باز ميگردد . چرا كه روسري از قبل از اسلام نيز وجود داشت . دامن زنان اين ايل هم مانند شلوار مردان دمپاچه گشاد است و داراي رنگ هاي متنوعي ميباشد كه به آن دامن قري ميگويند.

رسوم

از رسومات اين ايل شاهنامه خواني را مي توان نام برد كه اكنون ديگر وجود ندارد و به 100 سال پيش باز مي گردد .

رسومات اين ايل مانند بسياري از ايرانيان است و حنا بندان و عقد و ... در عروسي به چشم مي خورد بعد از عروسي هم آييني وجود دارد كه به آن تازريدن مي گويند ، جواناني از اين ايل با سوار شدن بر اسب در دره ها و دشت ها ضمن مسابقه ، تير اندازي نيز مي كنند .

در اين ايل شكار و شكارچي جاي گاه خاصي دارد به طوري كه در هر جا كه بودند جانوران آنجا را تا مرز نابودي مي بردناند به طوري كه رضاشاه پهلوي عده اي را از ارمنستان به گهرو استان چهار محال و بختياري آورد تا به اين مردمان كشاورزي ياد دهند.

 چهارشنبه سوري و 13 بدر را  جشن مي گيردند و هرگز رسومات ديگر را فراموش نميكنند.

جايگاه خان

خان يا رئيس تش (‌ طايفه -  تيره ) كه اكنون و جود ندارد براي مردمان فرمانروايي ميكرد و جايگاه ويژه اي دارد به طوري كه تمام دعوا و جنگ ها را ميتواند خاموش يا به راه بياندازد  . آخرين خان آقاجعفر قلي خان خان ايل بابادي بود كه متاسفانه در حدود 3 سال پيش فوت كرد

پوشاك زنان بختياري

پوشاك زنان بختياري

 زن بختياري در همه كارهاي زندگي دوشادوش مرد پيش مي رود هم در جنگ ها وارد مي شود هم در بزم ها و ميدان ها و هم در گشاد و بست كارهاي خانوادگي و ايلي

زنان ايل بختياري فوق العاده پاي بند پاكي و تقوي هستند. كمتر از چادر استفاده مي كنند ولي در پوشيدن شلوار افراط مي نمايند. براي هر شلوار تقريباً هفت متر پارچه مصرف مي شود. هر زن بختياري بيش از پنج شلوار روي هم مي پوشد شلواري كه روي همه شلوارها مي پوشد اغلب مخمل سياه يا آبي است كه حاشيه تحتاني آن را با سكه هاي نقره اي تزئين مي كنند.
هر زن بختياري بايد كلاه مخصوص از مخمل كه با مهره هاي كوچك و الوان به نام منجوق زينت مي يابد و لچك نام دارد به سر داشته باشد. ساير پوشاك زنان شامل مينا يامقنا (مقنعه) است كه شبيه  ساري زنان هندي مي باشد. زنان قسمتي از مينا را به لچك سنجاق مي كنند و بقيه اش را روي شانه ها و پشت سر مي اندازند. همچنين پيراهن دراز كه تا مچ پايشان امتداد دارد نوعي گيوه ظريف به نام گيوه ملكي سبز به پا مي كنند زينت زنان عبارت است از گردنبندو قاب قرآن نقره يا چرمي كه به بازو مي بندند و حناي زيادي براي رنگين كردن گيسوان و ناخن هاي دست و پا استعمال مي نمايند.
زن بختياري در همه كارهاي زندگي دوشادوش مرد پيش مي رود هم در جنگ ها وارد مي شود هم در بزم ها و ميدان ها و هم در گشاد و بست كارهاي خانوادگي و ايلي و از ميان همه كتابها شاهنامه فردوسي را بسيار دوست مي دارند و در نوبهار و ميهمانيها با آواز بلند و آهنگ ويژه مي خوانند و كمتر كسي پيدا مي شود كه با شاهنامه آشنايي نداشته باشد و چند بيتي از بر نداند همين آشنايي با آيين و فرهنگ كهن، بختياري را از جاهاي ديگر ممتاز كرده است و زن بختياري جز شوهر خودش مرد ديگري را به شمار نمي آورد بدين رو زنان بيشتري و اكثريت قريب به اتفاق گشاده رو هستند. تنها چارقد بنام «مي نا» به سر دارند كه سر و گردن آنها را مي پوشاند.چادر را هم در وقت ميهماني يا گردش به سر مي اندازند در ايل نشين ها زنان به همان سربنده بسنده مي كنند اما آنها كه روستانشين هستند چادر، مينا و حتي روبنده دارند.
اما شرم با حجاب و در پرده بودن توفير دارد. چه شرم و آزرم يكي از صفتهاي بسيار پسنديده ايرانيان است زنان بختياري هم بيشتر شرمگين هستند و اين شرم به زيبايي و گيرايي زن مي افزايد. در نوشته هاي پهلوي درباره زن سخن بسيار رفته و يكي از صفتهاي خوب زن را شرمگيني دانسته اند.
شيوه رخت پوشيدن و نوع و جنس آن :
رخت پوشيدن و نوع و جنس آن در بختياري چه زنان و چه مردان ويژه خود آنان مي باشد. زنان دلبستگي  بسياري به زيبايي و دوخت و جنس و رنگ رخت دارند. رخت آنان با آنكه هم از نظر بها و هم از نظر وزن سنگين است اما از آن سرپيچي نمي كنند. زن بختياري با آن كه كار بسيار دارد از آرايش و پيرايش خود دست برنمي دارد.
نوع رخت زنان بختياري عبارت است از: يك شلوار كه بيشتر پارچه سياه رنگ است و تنگ دوخته مي شود يك يا دو يا سه شلوار كه از پارچه هاي رنگين چيت، ابريشم، مخمل يا زري و يا اطلس و مانند آنها كه در برخي از آنها نوارهاي زرين و سيمين زيبا در كناره و لبه آنها مي دوزند. اين سرشلوارها تا پايين زانو و برخي تا سرپنجه پا مي باشند و بسيار گشاد و داراي چين هاي فراواني است يك يا دو پيراهن (پيراهن و زيرپيراهن) دارند كه پيراهن كوتاه و داراي دو چاك در دو طرفش مي باشد و كوتاه است كه تا بالا و روي زانو بيشتر نمي آيد پيراهن نيز از پارچه رنگين درست مي شود و يك مينا(چارقد) كه از پارچه تيره و نازك دوخته مي شود. مينا جوري دوخته مي شود كه سر و گردن را مي پوشاند نيمي از آن پشت سر و نيمي روي سينه را مي گيرد و اين مينا با دو سنجاق بر سر گيرمي كند.(كه آن سنجاق ها از افتادنش جلوگيري مي كنند).
يك آلخلوق(ارخالق) با جليقه(كت) هم روي پيراهن مي پوشند اين آلخلوق بيشتر از مخمل يا پارچه اي مانند آن درست مي شود كه كناره آن را نوار زري مي دوزند. يك لچك و يك مينا به سر مي كنند. لچك پارچه اي است كه جلوي آن بيشتر مخمل يا اطلس است و پشت آن پارچه نازكتري است به اين لچك مهره هاي ريزي با نقش ويژه اي مي دوزند كه آن مهره ها را منجوق مي گويند. چادري هم دارند كه در وقت ميهماني يا سفر به كار مي برند. هنگامي كه اين رخت را كامل مي پوشند درست مانند سروي نمودار مي شوند. اين رخت بويژه در وقت عروسي بسيار زيبا و گيرا مي باشد.
بختياري ها (كه در بخش جلوي لرستان بزرگ و ميان منطقه محدود به اردكان و كهگيلويه و بهبهان، رامهرمز، شوشتر، دزفول، لرستان و عراق ايران سكونت دارند) طبق نوشته اي در تاريخ جغرافيايي خوزستان به نقل از تاريخ گزيده و شرفنامه، طايفه اي از كردها مي باشند. ولي آنچه هست اين است كه بختياريها در لرستان زندگي نمي كنند و تحت تأثير آداب و رسوم لري(با اين كه خود لرها را طايفه اي از كردها مي دانند) پوشاكشان به لري نزديك تر و شبيه تر است. در پوشاك بانوان بختياري نيز(كه مخلوطي مشخص و جدا مي باشد) آثاري از پوشاك كردي ديده نمي شود بنابر اين پوشاك بختياري ها را (به ويژه از آن مردانشان را) بايد لري شناخت.
بانوان بختياري داراي يك كلاهك(نيمه عرقچين) يك روسري به نام مينا، پيراهن بلند، تنبان(شليته)، يك جفت گيوه برازنده، يل(كت) و چادري توري مي باشند.

كلاهك بانوان بختياري:
كلاهك بانوان بختياري از پارچه هاي الوان و مخمل دوخته مي شود برش آن دو تكه اي است يكي پشت و ديگري در بالاي سر قرار مي گيرد. بخش پشت سر، پارچه اي به شكل نيم دايره است كه دنباله اي پهن دارد و اين دنباله تا به نزديك پايين گردن مي رسد.
روي خط نيم دايره  را پارچه اي به پهناي چهار انگشت، لب به لب گردانده و دوخته اند(اين قسمت بر روي سر و در حدود بالاي پيشاني قرار مي گيرد و بر آن، زر و زيور و سكه هاي تزئيني فراوان منجوق دوزي مي كنند بر گوشه هاي كلاهك، بندي دوخته اند كه به زير چانه مي اندازند تا كلاهك بر روي سر استوار باشد.
روسري بانوان بختياري:
روسري زنان بختياري كه مشهور به ميناست، يك روسري كم عرض در حدود يك متر و طول سه متر و نيم است كه روي كلاهك بر سر مي نهند. رنگ آن هميشه ساده(بدون گل و بوته) ولي الوان است طول مينا را معمولاً چند بار در پشت سر تا مي زنند(به طوري كه چندلا مي شود) و يك بار آخرين قسمت مينا را در جلوي صورت از زير چانه مي گذرانند و گوشه آن را در كلاهك(كه زير مينا دارد) با سنجاق محكم مي كنند. در اين حالت روسري در پهناي خود بر روي سينه و جلوي بدن و همچنين در پشت سر و كمرگاه افتاده است و درازي بخش پايين مينا(كه براي قشنگي مملو از سكه هاي تزئيني است) گرداگرد بدن در حدود كمرگاه جلوه گري مي كند ضمناً براي اين كه مينا از سر نيفتد با منجوقهاي بلند آن را به كلاهك درز مي گيرند و همچنين رشته اي تزييني متشكل» از منجوقها و سكه هاي تزييني از زير چانه مي گذرانند و از دو طرف در بالا بر روي مينا و كلاهك محكم بند مي كنند.
روسري مينا با طرز بسته شدن آن بر سر، وضعيتي خاص دارد و ويژه بانوان بختياري است و در نزد بانوان ديگر ايراني مرسوم نيست.
پيراهن بانوان بختياري:
پيراهن بانوان بختياري داراي برشي ساده است. آ ستينش راسته و با زير بغلي يقه آن گرد و جلو باز است. قد آن تا به وسط ساق پا مي رسد و در پهلو از پايين دامن تا حدود كمر و گاه اندكي پايين تر چاك دارد.
جنس پارچه از ساتن رنگي و اغلب بدون گل و بوته مي باشد. گاهي بر دامن آن در جلو، تزييناتي از نوع پولك و زر يا سكه هاي تزييني تعبيه مي كنند. (پوشيدن اين نوع پيراهن ها در نزد بانوان فارس (قشقايي ها) نيز مرسوم است.)
تنبان (شليته) بانوان بختياري: تنبان، شليته اي ليفه دار و پرچين است (مقدار پارچه آن از شش متر كمتر نمي باشد) اين تنبان، هميشه از مخمل هاي خوشرنگ و الوان و گاهي در زمينه خود گل و بوته دار تهيه مي شود.
يل (كت) بانوان بختياري: بانوان بختياري، يلي نيز دارند كه بر طبق معمول از مخمل گلدار يا ساده، گاهي با سر دست مزين و با يقه اي ايستاده و گاه خوابيده مي باشد و در جلو با دكمه بسته مي شود و آن را بر روي پيراهن مي پوشند.
چادر بانوان بختياري: پوشش ديگري كه وضع بانوان بختياري را مشخص مي كند انتخاب چادر آنان است اين چادر از جنس پارچه توري و گاه مزين به تارها و نقش ها و حاشيه هاي مزين است و همچنين سراسر كناره هاي چادر اغلب داراي زر و زيور و سكه هاي تزييني مي باشد. هيئت عمومي زنان بختياري با اين پوشاك و چادر توري و تزيينات آن ياد آور پوشاك دوران گذشته و استفاده جويي از همجواري با ديگران است. پوشاك بانوان بختياري روي هم رفته (با حفظ شخصيت محلي) آميخته است از پوشاك گذشته همجواران شمالي خود، اصفهان و پيرامون آن (از نظر اينكه زماني پايتخت و محل اجتماع سليقه بوده و نيز بخش جنوبي خود فارس (به كمك رابط بزرگ ايل قشقايي)
پاپوش بانوان بختياري: پاپوش بانوان بختياري، گيوه هايي از نوع گيوه هاي شيراز است كه در محل تهيه مي شود و يا از اصفهان و شيراز فراهم مي گردد و زن و مرد از آن استفاده مي كنند. ضمناً نبايد فراموش كرد كه به علت تأثير همجواري از مورد استفاده قراردادن كفش هاي شهري با كفش هاي دوخت محلي به تقليد از كفش هاي شهري دريغ ندارند.
جامه هاي زنانه: زنان روستايي كه رفت و آمد چنداني به شهرها ندارند و دور از عادات و آداب به سر مي برند كمتر در معرض يورش و تغيير و تحول جامعه شهري قرار گرفته و سنت هاي كهن بومي را شكسته   اند بلكه از گذشته به همان روش ايلي هنوز طرح و شكل جامه هايشان بر جا مانده و اينك نيز همان پوشكهاي قديميشان را در بر مي نمايند به جز اينكه گاهي جوانترها به جاي سربند روسري به سرشان بسته و پيراهن شهري به تن مي كنند. ما جامه هاي بومي زنان بختياري را در زير ياد آور مي شويم:
جوم: پيراهني است آستين بلند مچ دار كه پيش سينه اش چاكدار بوده و سه دكمه بر آن مي دوزند بالاتنه و دامنش صاف و بدون چين مي باشد. بلندي آن تا زير زانو مي رسد و دو طرف پايين دامنش آن را به اندازه ۲۰ سانتي متر چاك مي دهند و بيشتر آن را از پارچه هاي زمينه سرخ و سبز و مشكي و سرمه اي ساده و گلدار مي دوزند.
فرم: پيراهني است كه بالاتنه اش تا كمر ساده بوده دامن آن تا زير زانو مي رسد و چينهاي ريزي دارد و آستين هايش نيز بلند و ساده و بدون مچ مي باشد.
شوال فري: شوال فري نزديك به ۱۰ متر پارچه مي برد كه آن را ۱۰ تخته كرده و به هم مي دوزند و در ليفه اش بند تنبان مي اندازند و به پا مي كنند. از اين شلوارها دو تا در روزهاي معمولي به پا كرده و زير آنها «پاكش» مي پوشند.
پاكش: شلواري است كه از پارچه ارزان قيمت معمولي مانند زير شلواري مردانه دوخته شده و از زير شلواري قري آن لر به پا مي كنند در روستاهاي ديگر بختياري به پاكش، نظام نيز مي گويند.
مينا: از پارچه هاي نازك حرير مانند به رنگ هاي آبي، زرد، سرخ و بنفش چهار متري مي گيرند و آن را تا كرده دور سر مي بندند به طوري كه يك سر آن آزاد بوده و به پشت رها مي شود. روي مينا دستمالي نيز مي بندند و در مواقع مهماني و مسافرت روي آنها چادر نيز به سر مي اندازند.
كلج: كتي است كه از پارچه هاي مخملي رنگين مانند كت هاي زنانه معمولي مي دوزند و به لبه هاي آن يراق يا سكه مي دوزند. اين كت را روي پيراهن مي پوشند. با اين لباس هميشه گيوه به پا مي كنند.
زنهاي پا گچي معمولاً هنگامي كه جوم در تن دارند زير آن شلوار قري پوشيده و مينا به سر بسته و كلج در برمي كنند و پاي افزارشان با اين لباسها گيوه مي باشد. اما هنگامي كه فرم در بر دارند زير شلواري معمولي به پا كرده و روي فرم بافتني پوشيده و به سرشان روسري مي بندند و كفش شهري به پا مي كنند.(۳)
لچك (كلاهك): كلاهي است كه در زير مينا قرار مي  گيرد و با پشت سوزني به مينا متصل مي گردد. اندازه دقيقش ۲۵*۱۰ سانتي متر است دو بند دارد كه در زير گلو بسته مي شوند و زير لچكي به قسمت گره خورده آنان وصل مي گردد. در جلوي آن اشرفي مي دوزند بر روي آن منجوق و الماس نما (نگين هاي كوچك و الوان) مي دوزند.
زير لچكي (بنايي): سكه هاي طلا با نقره را به هم جوش و در زير گلو لچك متصل مي كنند.
بند سوزن (سيون بن): براي محكم كردن مينا بر روي لچك مورد استفاده قرار مي گيرد كه به شكل هاي مختلف مهره، گيوه سنجاق ديده مي شود معمولي ترين آن به شكل ميوه است كه بنا به استطاعت مالي و قدرت اقتصادي هر فرد از گويهاي رنگين يا گيره هايي از جنس طلا و نقره انتخاب مي شود.
دستمال (شده): دستمال چهارگوش مشكي ابريشمي است كه در واقع مي توان آن را نوعي پيشاني بند به حساب آورد. آن را بر روي پيشاني بسته و از روي دو گوش نيز مي گذرانند و در پشت سر دو طرف آن را به هم گره مي زنند.
در جلوي اين دستمال كه به هنگام استفاده آن را چند تار چند لايه مي كنند دو گوي نقره اي ريشه دار وجود دارد كه به آنها گوي سر دستمال مي گويند.
شلوار قري: به صورت دامني بلند و چين دار دوخته مي شود. معمولاً براي تهيه آن از رنگهاي شاد استفاده مي گردد و در حدود ۱۲-۶ متر پارچه براي دوخت آن لازم است. در قديم براي تهيه شلوار قري از مخمل استفاده مي كردند.
امروزه به خاطر گراني مخمل و همچنين پارچه زيادي كه براي فراهم كردن شلوار قري لازم است از چيت استفاده مي شود كه قيمت و هزينه تمام شده آن حتي اگر از چيت باشد بسيار زياد است.
پيراهن لري: پيراهن راسته اي است كه در دو طرف آن دو چاك دارد طول آن حدود ۵۰ سانتي متر است كه روي شلوار قري پوشيده است.
گيوه ملكي: نوعي گيوه محلي است كه امروزه چندان استفاده ندارد به علت استفاده از كفش هاي شهري جوراب آنها نيز بيشتر پشمي است ولي رفت و آمد به شهر و همجواري با شهرنشينان باعث شده كه امروزه از جورابهاي شهري بيشتر استفاده شود.
خالك (ميخچه): شيئي كوچك به اندازه دكمه كه جنس آن از طلا يا نقره است و دماغ (بيني) را سوراخ كرده و از رو به يك طرف آن وصل مي كنند. امروزه چندان مورد استفاده قرار نمي گيرد.
گوشواره انگشتري، النگو: همانند زينت  آلات شهري هاست. آنهايي كه ثروتمندترند از نوع جنس طلا استفاده مي كنند و كساني كه در رده هاي پايين تر قرار دارند از گوشواره هاي مهره اي، النگوهاي برنجي و لاكي و بدل استفاده مي نمايند. انگشتري هاي آنان معمولاً از عقيق است ولي آنهايي كه متمول تر هستند از فيروزه و طلا هم برخوردارند.
بازوبند: نواري پارچه اي است كه در قديم براي تهيه آن از پشم شتر استفاده مي كردند. روي  آن سكه هاي طلا، نقره با سنگ هاي تزييني (عقيق، فيروزه) و همين طور سكه هاي گوشه كرده و دسته دار وصل مي كنند. عموماً  به خاطر دوري از چشم زخم آن را استعمال مي كردند.
ميليا (خلخال): ميله نقره اي است كه يك طرفش باز مي شود و بر روي مچ پا قرار مي گيرد جنس آن از طلا يا نقره و يا مس مي باشد. اين ميله به راحتي قابل كوچك و بزرگ شدن است به طوري كه در روي هر پايي به راحتي قرار مي گيرد.

برخی نظریات راجع به خاستگاه بختیاری ها

خاستگاه نژادي بختياري ها

درباره خاستگاه بختياري ها، بطور کلي دو نظريه وجود دارد. جمعي از پژوهشگران و مردم شناسان آنان را ايراني الاصل مي دانند. زبان و برخي از عادات و رسوم، برهان اصلي آن دسته را تشکيل مي دهد. از آن جمله " لوريمر " يکي از مستشرقين دربارهً زبان و لهجه بختـياريها به پژوهش پرداختـه است. براساس مشخصات جسمي و روحي و عادات، آنها را ايراني الاصل مي داند و معـتـقـد است که پناهگاه کوهـستاني آنها، از حملهً اعراب مصونشان داشته است. ايرج افشار نيز چـنيـين نـتـيجه اي گرفته و افزوده است : " لباس زنان بخـتـياري شباهت زيادي به لباس زنان زرتـشـتي دورهً ساساني دارد و زبان بخـتـياريان به زبان پهلوي زمان ساسانـيان نزديک است  و  از واژه هاي عمومي ترکي و عربي  بهره نمي گيرند. "

او در جاي ديگر آورده است که بخـتـياريان از نـژاد پارس هـستـند که در سده هاي ششم و هـفـتم قبل از ميلاد با ايلاميان درآميخـته و نـژاد واحدي را بوجود آوردند. منشي سفارت روس، بارون دوبد که در زمان محـمد شاه به بخـتـياري سفر کرده است نيز براساس زبانـشان بر اين باور است که آنها ساکنان اصلي اين خاک هـستـند. وي آنها را " قوم لر " دانسته که همراه با لک ها و کردها، سه شعـبه اصلي نـژاد زند را تـشکيل مي دهـند. به علت ايراني الاصل بودن بخـتـياريها، اين قـبـيله بخـشي از کتاب قوم لر آقاي امان اللهي را تـشکيل داده است. 

دسته اي ديگر بخـتـياريها را غـير ايراني دانـسته اند. شيـندلر، آنان را غير ايراني که تـبارشان به ترک ها و مغـول ها مي رسد و بـين سالهاي 1900 - 2900 قـبل از هـجرت به ايران آمده، دانسته است. او براي اثـبات ادعـاي خويش به مقـياس جمجمه سر آنها اشاره دارد که با ايراني ها فرق دارد. مورخان يوناني، بخـتـياريها را يـوناني الاصل که همراه با اسکندر مقدوني به ايران آمده اند دانسته و نوشته اند، چون ايرانـيان به آنان مي گفـتـند شما پـيروز نـشديد، بلکه بخت شما را ياري کرد، به همين خاطر به بخـتـياري معـروف شدند.

نـيکزاد، نويـسندهً محلي بخـتـياري نـيز پس از ذکر روايات مخـتـلف نـتـيـجه مي گيرد که : 

" روي هم رفته از تمام اين نوشته هاو آثار و اسناد تاريخي استـنـباط مي شود که بخـتـياريان از ايرانـيان اصيل و با اکراد و الوار از ريشه و نژاد و زبانشان نـيـز همان پهلوي است ". 

غذای آب ترشی

مواد لازم

1-          پیاز     5 عدد

2-          ترشی انار دنگ      250 گرم

3-          روغن      به اندازه کافی

4-          آرد          100 گرم

5-          قارچ        200 گرم

6-          تفتاله        100 گرم

7-          نمک ادویه و فلفل    به اندازه کافی

طرز تهیه =

ابتداد پیازها را تف میدهیم و روغن را به ان اضافه میکنیم و بعد ارد را به ان اضافه می کنیم

ارد که سرخ شد .اب به ان اضافه می کنیم کمی که جوش امد .قارچ را به ان اضافه می کنیم. وبعد تره ها را سرخ می کنیم و داخل غذا می ریزیم. سپس تفتاله ها را به ان اضافه می کنیم و بعد ترشی را جدا گانه اب پز می کنیم و فقط اب انرا داخل غذا می ریزیم . سپس نمک و ادویه و فلفل به ان اضافه می کنیم و بعد اماده که شد تلیت می کنیم

توله

مواد لازم

پیاز    2 عدد

سیر    1 عدد

فلفل و نمک   به اندازه کافی

ترشی انار     100 گرم

سبزی توله های را اب پز می کنیم وتف می دهیم سپس ترشی  را اب پز کرده و اب ان را گرفته و به ان اضافه کرده بعد پیازها و سیر و نمک را سرخ کرده و مخلو ط می کنیم و خوب می گذاریم سرخ شود . و بعد انرا سرو می کنیم

و یک غذای مقوی و  عصرانه می باشد

کا له جوش

مواد لازم

کشک   یک کیلو

تره      50 گرم

پیاز      2 عدد

سیر      3 حبه

نمک و فلفل و زرد چوبه

روغن   به اندازه کافی

طرز تهیه

ابتدا کشک ها را می خیسانیم . و بعد از یک روز خوب انها را می سابانیم بهم تا اب غلیظ ان را می گیریم .پیازو سیر داغ می کنیم و تره را به ان اضافه می کنیم البته با روغن محلی .سپس نمک و زدر چوبه و فلفل را اضافه می کنیم

کاردین

ارد

ماش

روغن

پیاز

ادویه

بوسور

طرز تهیه

پیاز داغ با روغن محلی . ماشها که جداگانه اب پز شده به ان اضا فه کرده سپس بوسور خیسانده شده را به ان اضافه می کنیم . ارد راپرزه پرزه کرده و با ماهی تابه تف داده. سپس به غذا  اضافه کرده و ادویه را به ان می زنیم و می گذاریم تا جوش بیاید . و جا بیافتد.

با تشکر باهنر

یادی از روز گاران قدیمی(زندگی بختیاریها)

یادی از کلوسی و بارونی و ملا روه الان باید بگم کلی و بارو و

ملی

 یادی از حبانه بجای یخچال

یادی از تلواره بجای .کابینه

//      // تش  تنگ بجای بخاری نیک کالا

//    //   گلیم بجای   فرش البرز

//  //   کلگ بجای پیتزا

//  // دوغ بجای فانتا  و یادی  از خوندن درویشعلی که بلال ودی بلا ل و عبده محمد للری را می خوند بجای آهای خوشگل عاشق یادیگه دوستم نداری .. یادی از پوشیدن پیایل مال با چوقا و دبیت و شال و گیوه ملکی و زنگل با مینا و شلوار قری و بند سیزن  بجای تی شرت و شلوار لی یاد سر کتاب ور داشتن ملا روه با دعا نوشتنش بجای فال قهوه ...  یاد باد ان روزگاران

تنها طایفه ای که وابستگی گروهی و مذهبی به غیر از اسلام نداره و فقط شیعه هستند و بس ایل بختیاری میباشد .

(سوغات )

گردو – کشک – روغن محلی و کره – کلخنگ – بنه – قارا – پنیر خیک- بریزه (ادامس) – ترشی انار دونگ –و غیره

(داروهای گیاهی)

کلوس-برگریواس-تره-چویل=پونه-با بابونه- و.....

(بازیها) ترکه بازی –دستمال بازی- شاه بازی- رقص سپا-نانای مجسمه و .....

(دشنامها)

پری زیده-آل برده-شوزیده-به گل کرم خوری- شیروم حلالت نی کنم- تیری زه غیبون خوری- درد بوت – یه چی شونده – و.....

(حرفهای بد)

نونت خیسا – گیس بریده گپ نبو.-گوسنه-وراج-چی نیده- نفت گپ- شلیطه- شاراطان- منگول-پلاته بریدی سی دات- لیش= زپلش- و....

(حر فهای خوب)

همدورنگوم- قلوهام- دردت بخوره منه گلیم- شنگولوم- بووم-خوم ایخومت- کلوسوم-

(غذاها)کاله جوش- او ترشی- توله- شولوا

کشک-دنگ گروه- کباب بختیاری.. تو چری ...

(کوهها) کوه منار- زردکوه-کوه منگشت-کوه دلا-و......

(امامزاده ها) سلطان ابراهیم- صالح ابراهیم- بابا زید- بابامیر- منگشت- امامزاده عبدالله –و...

(لباس) چوقا- دبیت- شال- مینا-لچک ریال-سیزن بند-کلاه نمدی-شلوارقری

 ( مراسم ها ) ازدواج – بعله برون –خواستگاری-شیر بها دادن- حنا بندون- عروسی

(_عزاداری)خاکسپاری- سه روزه- هفته-

چهلم- سال- کوتل درت کردن با توشمال

(نذر)آش پشت پا- اش برگ- اش دوغ- صفره رقیه و عباس- مشکل گشاه که هفت تا تنقلات میباشد-

(کارهای دستی) درست کردن خیک از پوسته گوسفند- گلیم بافی- بافتنی شال و کلاه – چوقا بافی- بهون بافی- موج بافی- قالی بافی- وغیره

خدا ار خواستو بختوم کرده یاری وریستوم روم سی ایل بختیاری

دلم همخو اویده سی ولاتوم  دلم ایگو وری که مو نهاتوم

چونو مندوم اویدوم گرمسیری منی ایچو اوردنه مونه به اسیری

وری بهرام وری چندی نشینی اخوی میری گویلته نبینی

وری رو چیتوکو بازفت کوهرنگ

چلو شیمباره کوه دلا هه دم تنگ

وری چندی خوری هی او زلیله

بوت سو بسکه گردی منه چپیله

برو مر بنه به چشمه رود

کلوس برگ ریواسه بنه بو

با تشکر بهرام باهنر

ایل بختیاری

هفت لنگ

هفت لنگ بختیاری به چهار طایفه تقسیم می شود

1-دورکی 2- دینارونی 3- بابادی 4-بختیاروند

دورکی 7طایفه است

1- زراسیوند  2- اسیوند 3- موری 4- قندعلی 5- بابااحمدی 6- عرب 7 – آسترکی

1-1-زراسیوند

شهنی – سزار – نورآباد

                                                                     سهی      

ایهاوند- کورکور

سزارو و نورآباد شعبی ندارد

ایهاوند

احمد خسروی –توشمال -  عمله جات – چقاخورنشین –ایها- الاسوند- سهو-میر-زنبور

کورکور

خدرسرخ – خدری- گرگه- باپیر- سیف الدین وند

1-2-اسیوند

بردین – پل – خواجه – گاودوش-سهماروند

1-3- موری

بابایی- علی جان وند- بٌوری – بَوری

1-4- قندعلی

خلیل وند- ورناصری – صالح باوری

1-5- بابااحمدی

کشکی – سراج الدین – درویش آدینه

1-6- عرب

کنگرپر- اولاد علی بیگ

1-7- آستریکی

چاربری – گاییوند

دینارونی چهار طایفه دارد

1- اورک 2- طوایفی که در مال امیر هستند 3- بابادی4-بختیاروند

2-1- اورک

موزرمویی – خواجه – زنگی – غلام – کشی خالی – اولاد حاجی علی – غریبی – جلالی – ممسنی – چهار بینی چه

2-2- طوایفی که در مال میر (سوسن) هستند

نوروزی – بویری- سرقلی – لجمیر اورک – گورویی- شیخ عالی وند- شالومال – امیری – کورکور- عالی محمودی – علی محمد خانی – عالی محمودی علی مردان خانی – بندونی – شالو

2-3- بابادی

عالی انور – عکاشه – راکی – کله – ململی -

عالی انور

نفی عبدالله – عالی ور- آرپنایی – میر قاید- رهزا

عکاشه

مراد- عالونی – چوی – شهرویی – کلامویی – کله سن – سله چین

راکی

کلاوند- قاسم وند- ارزویی وند- مد ملیل

کله

گله – پبدنی – احمد محمدی

ململی

سله چین – کوراوند- لیموچی – حلوایی – شهنی – نصیر – گمار

2-4- بختیاروند

بختیاروند- عالی جمال – جانکی سردسیر

بختیاروند

منجزی – علاءالدین وند- بلیوند- وه ناشی – استکی – سرو- لروزیی – مشهدی مرداسی

عالی جمالی

یردی- برام عالی

جانکی سردسیر

جلیلی – معموری – ریگی – بارزی – بروبرو- هلوسعد- شیاسی – سوتک – بوگر

مراسم عروسی بختیاری

مقدمه

یکی از سنتهایی که در سایر ملل رایج بوده امر ازدواج می باشد که هر قوم و ملت رسم وسنن خاص خود را دارا هستند ، و نحوه خواستگاری و مراسم ازدواج و هدایا که در هر مکانی معنای خاصی دارد ، بگونه خاص و مختص آن مکان می باشد ، علاوه بر آنکه در دین مبین اسلام نیز سفارش زیادی به این امر شده است ، و آیات وروایات زیادی در این مورد روایت شده است . بگونه ایی که پیامبر اکرم (ص) فرمودند : کسی که در امر ازدواج تاخیر کند از قوم ویاران من نمی باشد .

که این سخن مهم بودن این مسئله را بخوبی نشان می دهد .و بخوبی بیان می کند که این امر آنقدر مهم و کلیدی است در سرنوشت انسان که خداوند و پیامبرانش این قدر به آن تاکید دارند ، تا جایی که شخص مجرد را از قوم و یاران خود نمی دانند ف بنابراین جای آن دارد که ما ایرانیان که به عنوان افراد مذهبی در این مسئله خطیر درنگ نکنیم و به گفته خدا و رسولش عمل کنیم ف تا جایی که بزرگان ما گفته اند
(( در کار خیر حاجت هیچ استخاره نمی باشد)) گذشته از این مسائل دینی ازدواج و تأکیدات الهی این امر از جهات دیگر نیز مهم می باشد

زیرا ازدواج باعث بقای نسل انسانها می شود و در بوجود آمدن انسانها و مللی نیرومند موثر است، که علم ژنتيك تلاشها و تحقیقهای بسیاری، در این زمینه کرده است، و به نتایج مهمی رسیده تا جایی که در بعضی از کشور های غربی از این امر سوء استفاده هایی  کرده اند . بنابراین ازدواج دارای خصوصیات و آداب و رسوم خاص خود است، که در ادامه توضیحات بیشتری در مورد آن خواهم داد .

از آن مهر و صفای بختیاری

نویسم از برای بختیاری

نویسم تا همه خلقان بدانند

تمام ماجرای بختیاری

ز لطف و بخشش و مهر و محبت

ندارد کس عطای بختیاری

بطور کلی ازدواج در ایل غیور بختیاری به پنج صورت انجام میشود .

1-ازدواج ناف برون

2-ازدواج خون بس

3-ازدواج گا به گا

4-ازدواج فامیلی

5-ازدواج هم بهری

ازدواج ناف برون

در میان ایل بختیاری رسم بر این بوده است که هر گاه دختری و پسری در زمانی نزدیک به هم متولد گردند ، اولیاء این اطفال از همان بدو تولد تصمیم می گیرند ، تا بند ناف نوزاد را به نام پسری که او نیز تازه دیده به جهان گشوده و یا کمی از وی بزرگتر است می بریدند، به این نیت که به هنگام بلوغ این دو کودک با هم ازدواج نمایند ، یعنی عملا سر نوشت آتی این دختر و پسر از همان ابتدا غافل از مسائل اخلاقی و اجتماعی ، تفاهم و غیره به دست والدین آنها رقم می خوردند ، زیرا این دو نوزاد در شرایط و موقعیتی نبودند تا به توانند برای خود تصمیم بگیرند چون این باور در دوره کودکی ، تا نو جوانی و جوانی در آنان پدید آمده بود که این دو به هم تعلق دارند .

دیگر جرات ابراز وجود و اظهار نظر عملا از آنان سلب می گردید و این پدر و مادر بودند که در این باره تصمیم نهایی را می گرفتند .

بنابراین ناگزیر به تسلیم در برابر اقدامات انجام شده بودند و چیزی که بدان اهمیت داده نمی شد نظرات دختر و پسر بود ، حتی اگر یکی و یا هر دوی آنها از این پیوند
ناخشنود بوده باشند ، بنابراین تجربه نشان داده است که این گونه پیوندها کمتر موفق بوده اند .

ازدواج خون بس

بختیاری ها با تکیه بر باور و خلق و خوی خویش در غیرتمندی کمتر ظلم و فشار را تحمل می نماید ، چنانچه اجحافی در حق آنان روا می گردید ، در صدد انتقام بر
می آمدند و با بروز هر گونه تنشی ممکن بود نزاعی میان دو طایفه یا دو خانواده بوجود آید که آید که در نتیجه یک نفر از آنها انتقام بر می آمدند و اگر نبود میانجی گری اشخاص خیر و بزرگان ایل این کشت و کشتار و هم چنان تداوم می یافت ، اما دخالت بزرگان طایفه های دیگر باعث می گزدید تا جلو هر گونه خون ریزی دیگری نیز گرفته شود و برای این که بتوانند ضمن پیشگیری از هر گونه اقدام انتقام جویانه زمینه تفاهم نسبی را نیز فراهم آورند ، نخست با بزرگان دو طایفه وارد مذاکره شده و آن گاه با فروکش کردن موضوع نزاها ، برای این که بتوانند هر چه بیشتر دو طایفه دو خانواده را به هم نزدیک تر نمایند و پیوندی خونی بین آنان بر قرار کنند .

دختر یکی از بستگان نزدیک قاتل را به عقد و ازدواج پسر یا شخصی از خانواده مقتول در می آورند ، تا شاید بدان وسیله از هر گونه تنش و ستیز بعدی پیش گیری کرده باشند و جلو هر گونه خون ریزی مجدد را بگیرند که به آن ( خون بس ) نیز می گفتند .

البته این گونه ازدواج ها همانگونه که از نفس آن بر می آید به دلیل این که از روی تمایل قلبی صورت نمی گرفت ، هیچگاه موفق نبود و چنین دختر یا زنی که جای خون آمده بود ، همواره مورد نکوهش و آزار و اذیت خانواده شوهر خود واقع می گردید .

این گونه ازدواج ها در میان بختیاری ها ضزب المثل گردیده اند و هر از گاهی که نزاعی و یا حتی بر خورد لفظی بین زن و شوهری بوجود می آمد خانواده زن می گفتند ، مگر دخترمان جای خون آمده است ، که این گونه با او رفتار می کنید ؟ این گونه پیوندها اگر چه ممکن است در فروکش کردن نزاع ها حد زیادی تاثیر داشته باشند ، اما هرگز نمی توانست ازدواج موفقی باشد زیرا انگیزه این گونه پیوند ها نه بر مبنای علاقه ، بلکه بر اساس مصلحت اندیشی بوده است تا شاید بدان وسیله تنش های بعدی پیش گیری کرده باشند .

ازدواج گا به گا :

ازدواج گا به گا در میان ایل بختیاری برخی مواقع وجود داشته است ، در میان خانواده دختر و پسر مجرد و جوانی وجود داشت ، بنا به تمایل طرفین هر یک از برادر که از دو خانواده نیز بودند خواهر خود را به ازدواج طرف مقابل در می آورد ، چنین ازدواجی مشکلات کمتری را در پی داشت ، زیرا ضمانت تامین سلامت هر یک در سلامت پیوند مقابل گره خورده بود و کمتر اتفاق می افتاد که بین چنین خانواده هایی بر خورد جدی روی دهد .زیرا خواهر شخص به وجود آورنده تنش که زن طرف مقابل بود چنین بر خوردی را در پیش روی خواهد داشت ، بنابراین علاوه بر علاقه شخصی، انگیزه
یاد شده بالا تاثیر بسزایی داشته است ، ازدواج گا به گا به مراتب از ازدواج های ناف برون و خون بس موفق تر بوده است زیرا هم تمایل هر دو طرف و هم ضمانت ازدواج متقابل پشتوانه ی محکمی به شمار می رفته است .

ازدواج فامیلی:

ازدواج فامیلی یکی از ریشه دارترین و پر جمعیت ترین ازدواج ما در ایل بختیاری بشمار می رود ، گستردگی این نوع ازدواج زبانزد خاص و عام است ، شدت این ازدواج فامیلی به حدی بوده که هر گاه در خانواده ای پسر جوانی که هنگام ازدواج او فرا می رسید و یکی از دختران عمو، عمه، خاله، دایی، و یا دیگر افراد فامیل نزدیک مجرد بود حق نداشت به خواستگاری دختر بیگانه ای برود زیراعمل او توهین به خانواده های دختر دار آن فامیل محسوب می گردید و چنین عملی را سنت شکنی می دانستند و آن را مورد نکوهش قرار می دادند ، بنابراین هر گاه چنین جوانانی قصد پیوند زناشویی را می داشتند ، نخست می باید به خواستگاری یکی از دختران فامیل نزدیک خود می رفتند و اگر در خواست آنان مورد موافقت قرار نمی گرفت آن گاه حق داشتند تا از میان دختران غیر فامیل ، همسر آینده خویش را بر گزینند ، زیرا معتقد بودند که با ازدواج های فامیلی ، پیوند خانوادگی آنها پیوسته مستحکم واستوار باقی خواهد ماند و فاصله ای بین آنان ایجاد نمی گردد ، از سویی فرزندان این گونه خویشاوندی ها از لحاظ ژنتیکی ، اجتماعی و فیزیکی از طبقه پایین تری نخواهند بود ، تا نسل های بعدی دچار تزلزل نگردند این شیوه ازدواج صرف نظر از پاره ایی تغییرات جزیی همچنان پا بر جا مانده است و هنوز هم در بسیاری از خانواده ها رعایت می گردد و اگر از لحاظ ژنتیکی مشکلی نداشته باشند قدر مسلم آن است که در پایداری اتحاد و همبستگی بین طایفه و فامیل موثر خواهد بود .

ازدواج هم بهری بودن :

در ازدواج هم بهری بودن اگر شخص مورد نظر از دوران کودکی و یا نو جوانی نزد خانواده ایی مشغول کار میشد ، و شخص صاحبخانه این فرد مورد نظر را به عنوان شریک یا هم بهر قبول می کند به گونه ای که او را در تمام اموال خود همانند فرزندانش شریک بداند و چنانچه شخص مورد نظر از دختر صاحبخانه خواستگاری کند ، صاحبخانه دختر خود را بدون اینکه از فرد مورد نظر (داماد) شیر بها و یامهریه بگیرددختر خود را به عقد او در می آورد بدون گرفتن هیچ وجه چه از نظر مادی و چه از نظر معنوی ، و علتش این است که دو نفر همدیگر را قبول دارند و به عنوان رفیق و شریک یکدیگرند .

مراسم عروسی بختیاری از ابتدا تا انتها:

اول:زون گشون (بله گفتن )

زون گشون یا بله گفتن که با هدیه دادن به پدر و دختر توسط اقوام داماد همراه می باشد این هدیه به معنی آن است که قبول کرده تا پیرامون خواستگاری از دخترش صحبت نمایند ، چنین هدیه ای معمولا یک راس قاطر و یا تفنگ و یا چیزی مشابه می باشد که سر انجام پس از عروسی به عروس بخشیده می شود ، پس از بله گفتن ، پارچه لباس را به عنوان هدیه به دختر می دهند که به آن (بله بندون) می گویند .

دوم: دست بوسون (شیر نی خوردن)

دست بوسون و یا شیرنی خورون پس از آن که خانواده داماد اجازه صحبت کردن از سوی خانواده دختر را یافتند ، با هماهنگی قبلی روز وساعت نیکی را بر می گزینند تا با آمادگی کامل و به همراه افراد فامیل وطایفه و عده ایی از بزرگان سواره و پیاده با نواختن ساز ودهل وبه همراه داشتن چندین راس گوسفند کشتی و سایر وسایل پذیرایی که کلملا به عهده داماد می باشد به سوی خانه پدر عروس رهسپار می شوند ، و بیشتر اوقات گوسفندان پیشاپیش توسط یکی از جوانان فامیل داماد فرستاده می شوند در طول این راه خانواده ی داماد و همراهان به سوار بازی و شلیک تیرهای هوایی و شادی کنان و خواندن آوازی به نام ( دوالالی ) که نوعی سرود و آهنگ شادی است که در ادامه چندین بیت از آن را بر روی کاغذ می آورم توسط زنان و دختران ایل به هنگام برگزاری مراسم عروسی خوانده میشود و در پاره ای مواقع همراه با (کل و گاله) زنان و مردان جوان ایل که منظره بسیار بدیع وخاطره انگیزی را در ذهنها تجسم می نمود و به کل وگاله معروف است می پردازند، وپس از رسیدن به نزدیکی خانه پدر عروس از آنان استقبال به عمل می آورند ،سپس پدر داماد و عروس بعد از تعارفاتی چند وارد مذاکره شده و هر یک از نزدیکان خود به شور می نشینند ، وپس از تبادل نظر پیرامون مسائل مادی از قبیل حق شیر (شیربها) و پشت قباله (مهریه) مباحثی مطرح و سرانجام و با وساطت بزرگان و ریش سفیدان طایفه ، طبق سنت حسنه اسلام به توافق می رسیدند البته در مورد شیر بها (حق شیر) غالبا گوسفند واسب و قاطر و گار وغیره ........و بعضی مواقع علاوه بر وجه نقد ئ ملک و باغ نیز به عنوان پشت قباله (مهریه) مطرح می شده ، ولی مبلغ مورد توافق نهایتا با توجه و مقتضیات زمان بسیار ناچیز بود ،اما میزان حق شیر صرفا بستگی به چشم و هم چشمی و دور و نزدیکی فامیل داشت اگر طرفین از دو طایفه بودند ، بدیهی است که مبلغ مورد توافق و یا تعداد گوسفندان و حیواناتی که بابت (شیربها) در نظر گرفته می شد رقم قابل ملاحظه ای را تشکیل می داد ، وبعد از توافق نهایی ، حاضران دست پدر عروس را می بوسیدند و به همین منظور  این مرحله را (دست بوسون) نام گذاری کرده اند ، پس از نوشتن صورت مجلس و رد وبدل شدن وجوه مورد توافق صورت مجلس وشناسنامه دختر را پیش یک نفر که از سوی طرفین به عنوان معتمد انتخابمی شد می گذاشتند و تا هنگام عروسی ، سپس با حضور افراد ذینفع و در موعد مقرر تحویل داده می شدند ، در طول نامزدی هر گاه داماد جهت سرکشی و احوال پرسی به خانه نامزد (عروس) عزیمت می کرد هدایایی از قبیل سکه های نقره و گاهی طلا و پارچه و یا روسری به همراه می برد ، اگر پیش از عروسی مصادف با عید نو روز می شد مادر و خواهر داماد غذایی از برنج و گوشت و غیره تحت عنوان (آش عیدی ) به خانه عروس می بردند.

متاسفانه غالبا این سنت ها می روند تا در زیر غبار زمان پنهان گردند وبرخی نیز کما بیش رایج هستند ، اما به تدریج به کهنگی گراییده اند و این فرهنگ پر بار می رود تا با بی مهری و کم التفاتی از صفحه ذهنها محو گردد و غروب حیات خود را نیز به نظاره بنشینند .

پس از آمادگی داماد و تبادل نظر لازم و هماهنگی با خانواده عروس و تدارک نسبتا وسیع ، داماد و یا برادر او در بین ظایفه هایی که به نوعی با آنها وابستگی دارند می روند و به جمع آوری (اوزی) می پردازند ، مردم نیز گوسفند و بز وغیره را به او به عنوان هدیه می دهند ، از این رو گوسفندان کشتی عروسی و گاهی خیلی بیشتر از تعداد مورد نیاز فراهم می گردد ، این امر باعث می شد تا در آغاز زندگی مشترک با فشار بار مالی مواجه نگردند ، و این یکی از سنتهای حسنه و کم نظیری است که در این ایل پایدار مانده و جزیی از فعالیتهای فرهنگی واجتماعی آنان محسوب می گردد.

در این هنگام با جمع شدن افراد فامیل و طایفه های وابسته سوار و پیاده زن ومرد همراه با ساز ودهل ، در حالی که گوسفندان ( بار اوزی) و سایر بار وبنه ای که تهیه گردیدهتوسط چند نفر جوان پیشاپیش روانه خانه پدر عروس می کنند ، بعد از صرف غذا و سایر مراحل و در هنگام باز گشت یک تکه قند یا شاخه نباتی به رسم شیرنی زندگی توسط برادر عروس به کمر او بسته می شود ، آنگاه او را بر مادیانی اصیل سوار می کنند و در حالی که چادر سفیدی بر سر دارد و دستمالی ( روسری) که از جنس حریر یا ابریشم بر روی سرش می اندازند که به آن (سر انداز ) یا ( ری برقه) می گویند تا صورت او را هم بپوشانند آن گاه پسر بچه خرد سالی را بر ترک او سوار می کنند به نیت این که ثمره ازدواج و فرزند اولش پسر شود .

نقش پسر و عموما مرد در اقتصاد و فرهنگ پدر تباری جامعه ایلی ، تاثیر بسزایی دارد و در تمام سطوح مختلف محسوس می باشد ، در میان راه و به هنگام مراجعت به خانه داماد ، در حالی که با  تیر اندازی از سوی سواران فامیل بدرقه می شوند ، پس از طی مسافتی هم سو با نواختن سازودهل و خواندن آواز (دوالالی) توسط زنان و کل وگاله و شلیک تیر های هوایی ، سوارکاران به سوار بازی و هنر نمایی می پردازند و داماد در حالی که بر اسبی تیز رو و چابک سوار می باشد با یک حرکت چست وچالاک ری برقه ( سر انداز) عروس را ربوده و جست وخیز چشم گیری فرار نموده و بقیه سوار کاران همراه وی را تعقیب می نمایند تا شاید بتوانند سر اندار را از وی بگیرند و چنانچه فردی موفق شد که دستامل (سراندار) را از داماد بگیرد ، مجددا همگی فرد گیرنده را دنبال می کنند و همین وضع تا منزلگاه داماد ادامه دارد .

در بین راه چوپانانی که در مسیر حرکت عروس و همراهان قرار دارند با آوردن قوچ گله جلو عروس را می گیرند ، به این منظور که فرزند اول پسر شود و در این رهگذر داماد و یا یکی از بستگان او هدیه ای که غالبا وجه نقد می باشد به آورنده قوچ می دهند و اگر مسافت طولانی باشد ممکن است این عمل چندین بار تکرار گردد و هر بار آورنده قوچ گله و یا گاونر هدیه ایی از سوی داماد و یا همراهان نزدیک به او داده شود .

به هنگام رسیدن به خانه داماد عروس وارد خانه نمی شود ، زیرا مرحله (گرزنون) فرا رسیده و بذون دیافت هدیه از سوی داماد و یا پدر او وارد خانه وی می شود ، سپس مرحله قربانی کردن گوسفند فرا می رسد از این رو یک راس گوسفند را که قبلا به منظور قربانی کردن در پیش پای عروس آماده کرده اند سر می برند و کفش عروس را به خون آن آغشته می نمایند .

پس از صرف شام و یا ناهارو پذیرایی از مدعوین وقت (روگشون) فرا می رسد ، واکثریت دعوت شدگان بنا به سنت و توانایی خویش مبلغی را به عنوان هدیه به عروس می دهند ، در عوض اگر هدیه دهنده مرد باشد از سوی عروس یک جفت جوراب ویک عدد دستمال مردانه متقابلا به وی هدیه داده می شود و اما اگر هدیه دهنده زن باشد یا دختر باشد جوراب و روسری زنانه داده می شود .

پس از شب زفاف از سوی خانواده عروس غذایی تدارک دیده می شود تا به خانه داماد ببرند و در انجا صرف شود که به آن آش (دم بردگونی) گویند .

پاگشون:

چند روز پس از مراسم عروسی ، فامیل عروس و داماد آنها را به صرف نهار یا شام دعوت می کنند و هدیه ایی نیز به فراخور توانایی به آنان داده می شود .

جهیزیه:

علاوه بر مقدار وسایل زنانه و سایر لوازم ، از سوی پدر دختر که معمولاً یک راس قاطر ماده و یا مادیان اصیل جهت سواری دختر به وی داده می شود . هم چنین یک راس ماده گاو به منظور استفاده از شیر آن و یک عدد باده (بادیه) مسی جهت حمام کردن به عروس داده می شود . این رسم متاسفانه به کهنه گی گرائیده و میرود و میرود که برای همیشه از بایگانی ذهن ها محو گردد . 

منه چک خانم عروس یه بسه دو گوشیه
                                                                       قومی کرده شیرم داماد یو قومی همیشه
تخت ریحون منه میدون آقا داماد به سرس
                                                                      خوس و زینس دست به گردن شام به دست نو کرس
امشو چهارده شو ماه نو پیدا شده
                                                                      دردت چیدم آقا داماد عاشق شیدا شده
زخدا ای وای دارم فریبرز بینم شوار
                                                                     چهار حصارس گل بریزوم سر جلوس گل انار
سرباز ون چال منار گرن ماهی ز او
                                                                     رخنخواب آقا داماد کینه دو لاس بخواب
حجی حجی ، حجی حجی ؛ حج و مشهدات قبول
                                                                     دست بگیرم تنگ زینت یا محمد یا رسول
ای بهیگ وره وره سیل بالات بکنم
                                                                     چادر ز ریت ور دار سیل خالات بکنم
مابتیم ، ملبتیم، با بتون همسایه ایم
                                                                     پا به چک بختیاری ما کانترزاده ایم
بند سیزنوم یک هزار و بگو شس مروارید
                                                                    دادمس به زن گگوم او هنی ناراضی

بختیاری‌ها در استان‌های چهارمحال و بختیاری (فارسان، لردگان، شلمزار و ...)، قسمت بزرگی از خوزستان (مسجد سلیمان، ایذه و قسمت‌هایی از شوشتر، دزفول و اهواز)، قسمت‌هایی از اصفهان (داران و فریدون شهر تا مرز گلپایگان و خوانسار) و همچنین قسمتی از لرستان زندگی می‌کنند .

شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری و به عبارتی مرکز بختیاری سردسیری است (مرکز بختیاری گرمسیری هم ایذه در خوزستان است) با این وجود ساکنین اصلی شهرکرد بختیاری نیستند و با لهجهٔ چهارمحالی صحبت می‌کنند که شباهت و اشتراکات زیادی با لهجهٔ اصفهانی دارد.

[ویرایش] تبار بختیاری‌ها (تاریخ بختیاری در عهد کهن)

لرهای بختیاری یکی از شعبات آریائیان است که با آنها و هم‌زمان با ماد ها به فلات ایرن مهاجرت کرده اند و از به دلایلی که بعدا ذکر خواهیم کرد پارس ها جدا شده اند و به باختری یا بختیاری مشهور شدند .براي اطلاعات بيشتر ميتوانيد به تاريخ و فرهنگ بختياري در عهد كهن مراجعه نماييد

[ویرایش] طوایف و تیره‌های بختیاری

قوم بزرگ بختیاری به دو شاخهٔ هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌شود.

هفت لنگ شامل چهار باب بهداروند، بابادی، دورکی و دینارانی است

چهار لنگ شامل پنج باب محمودصالح (ممصالح)، کینورسی، زلقی(ذلکی)[میوند]] (ممی‌وند) و موگویی است .

براساس سنتی که در ایل وجود داشته گردش حکومت به‌وسیله مالیات سرانه ای بوده است که از دام داران می گرفتند ، اقتصاد حکومت خان ها براساس همین مالیات بود. این مالیات بر اساس میزان تولید فرآورده های دامی به نوع مراتع و وسعت آن و تعدا دام و تعداد نفراتی که در ایل قدرت کارایی در امر تولید دام و پرورش آن را داشته اند بستگی داشته ، همه بختیاری را از لحاظ گرفتن مالیات به دو بخش تقسیم کرده بودند

از یک بخش که دام زیادتر و مراتع بهتر داشته اند مالیات بیشتری دریافت می شد و از بخش دیگر مالیات

کمتردارد. چون هر مادیان چهارلنگ واحد گرفتن مالیات دامی در ایل، بر حسب مادیان تعیین می شد .

برای هر راس مادیان سالانه مقداری پول از 10 ریال تا 30 ریال به معیار آن زمان دریافت می کردند ،

جدول اخذ مالیات به شرح زیر بوده است

4راس گاو = یک راس مادیان = 10 ریال مالیات

4راس خر = یک راس مادیان = 10 ریال مالیات

1راس مادیان = یک راس مادیان = 10 ریال مالیات

چون یک راس مادیان برابر واحد گرفتن مالیات دامی به معنی چهارلنگ محسوب می شده ، افراد این

منطقه که مشمول پرداخت این نوع مالیات بودند به چهار لنگ معروف شدند. گروه دیگر که قدرت مالی

کمتر داشتند همین مقدار مالیات را به اندازه هفت لنگ مادیان می داده اند یعنی دوراس مادیان(هشت لنگ) منهای یک لنگه یعنی هفت لنگ مادیان می داده اند یعنی دوراس مادیان(هشت لنگ)منهای یک لنگه یعنی

هفت لنگ ،روی این اصل مردم این منطقه بنام هفت لنگ معروف شدند. جدول زیر این طبقه بندی را نشان

می دهد.

7راس گاو = یک مادیان = 10 ریال مالیات

7راس خر = یک مادیان = 10 ریال مالیات

7راس مادیان +سه لنگ مادیان = 7لنگ مادیان = 10 ریال مالیات

در مورد همین مالیات گرفتن خوانین به دلایل سیاسی در خود ایل و نزدیکی و دوری طایفه ها به خوانین

بین طوایف فرق می گذاشتند و به بعضی ها امتیازاتی می دادند.

گرفتن مالیات توسط کلانتریان ایل انجام می گرفت و درعوض خود این کلانتران از پرداخت مالیات معاف بودند

هر کدام از باب‌ها، شامل تعدادی ایل و هر کدام از ایلها شامل تعدادی طایفه و هر کدام از طایفه‌ها به تیره، اولاد (کُربوو) و کُردا تقسیم می‌شوند .

بختیاری‌ها سلسله اتابکان لر (هزار اسفیان) را تشکیل دادند که مرکز آن ایذه بود.

بختیاری‌ها در طول تاریخ منطقه همواره حضور سیاسی- نظامی- و اقتصادی موثری داشته اند، به ویژه حضور ایشان در انقلاب مشروطه بسیار برجستگی دارد، اولین کسی که در مورد بختیاریها نوشته است سردار اسعد بختیاری است، که در تاریخ بختیاری به شمه‌ای از گذشته بختیاریها و سایر لرها اشاره کرده است .

[ویرایش] ویژگیهای فرهنگی

بختیاری همراه با سنن و شیوه‌های خاص زندگی، به تنهایی یکی از جاذبه‌های بی‌نظیر و چشم گیر منطقهٔ بختیاری است. زندگی ایلی با الگوی سکونت و آداب و رسوم ویژه، مورد علاقهٔ سیاحان و دیدار کنندگان داخلی و خارجی است. این جاذبه علاوه بر آن که دیدارکنندگان عادی را به سوی خود جلب می‌کند؛ می‌تواند مورد توجه دانشجویان و دانش پژوهان علوم اجتماعی و انسانی قرار گیرد.

یکی از دیدنی‌های جالب توجه استان چهارمحال و بختیاری کوچ ایل بختیاری است. اگر چه در دهه‌های آغازین قرن حاضر گروههای کثیر ایل بختیاری نیز همانند سایر ایلات و عشایر ایران ” تخته قاپو“ (یکجانشین) شدند، اما هنوز هم بخشی از ایل، کوچ رو و متحرک است. کوچ روهای بختیاری، زمستان را دشت‌های شرق خوزستان و تابستان را در بخش‌های غربی منطقه چهارمحال و بختیاری به سر می‌برند. آنها هر ساله از اواخر اردیبهشت ماه از پنج مسیر مختلف همراه با مبارزه‌ای خستگی ناپذیر با سختی‌های طبیعت، ضمن عبور از رودخانه‌ها، دره‌ها و پشت سر گذاشتن بلندی‌های زرد کوه در مناطق معینی از دامنه‌های زاگرس پراکنده می‌شوند و قریب سه ماه در این منطقه می‌مانند و با چرای دام‌ها در مراتع سرسبز به رمه‌داری مشغول می‌شوند. نحوه معیشت و زیست، الگوی سکونت و باورها، سنت‌ها و آداب و رسوم از جمله جاذبه‌های دیدنی این شیوه زندگی است. به مسیرهای کوچ اصطلاحاً ایلراه می‌گویند که شامل ایلراه‌های دزپارت، تاراز، هزارچمه، کوه سفید، و تنگ فاله است .

قالی‌ها و دست بافته‌های بختیاری در تمام دنیا مشهور و بازار خوبی دارند. همچنین بختیاری سرزمین شیرهای سنگی است که اولین بار توسط محسن فارسانی مورد مطالعه علمی قرار گرفتند. وی همچنین فیلم مستندی در باره شیرهای سنگی به نام «برد شیر» ساخته است.

[ویرایش] مراسم سوگواری

مراسم سوگواری در میان بختیاری‌ها اهمیت خاصی دارد و همراه با مراسم پرسوز و گدازی برگزار می‌شود که احتمالاً نشانه انس و الفت و همبستگی عمیقی است که میان آنها وجود دارد. این اهمیت هم در عزاداری‌های مذهبی و هم در عزاداری‌های خصوصی به بارزترین شکل مشهود است.

عزاداری برای ائمه‌اطهار به ویژه در ماه محرم مثل تمام نقاط ایران با شکوه برگزار می‌شود. شیوه اجرای مراسم تقریباً مثل سایر نقاط ایران است. دسته‌های زنجیرزنی، سینه‌زنی و حضور در مراسم مساجد و تکایا از جمله جلوه‌های برگزاری اینگونه مراسم است.

برگزاری مراسم عزاداری خانوادگی نیز جالب توجه است. در ایل بختیاری وقتی کسی فوت کند، ایل یکپارچه غرق غم و ماتم می‌شود و لحظه‌ای صاحب عزا را رها نمی‌کنند،(چوقا) از تن بیرون می‌کنند و لباس سیاه می‌پوشند. بعد از غسل متوفی، سید همراه ایل (سید پیر شاه) یا (سید امامزاده)‌های اطراف مسیر و مکان کوچ و استقرار را خبر می‌کنند تا بر مرده نماز میت بگذارند و سپس مرده را به خاک می‌سپارند. خاک که گودی گور را پر کرد، مردها در فاصله دور می‌ایستند و زن‌های ایل به دور گور حلقه می‌زنند، گریه سر می‌دهند و همراه با مرثیه که (گاگریو) گفته می‌شود به شرح حال زندگی مرده می‌پردازند. در این هنگام توشمال‌ها آهنگ غم انگیزی به نام (چپی) می‌نوازند. بعد از این مراسم (خیرات) شروع می‌شود. صاحب عزا چادر سیاهی بر پا می‌کند، مردم ایل تیره به تیره، طایفه به طایفه، برای دلداری صاحب عزا می‌آیند و (سرباره) می‌آورند. سرباره مخارج عزاداری صاحب عزا را کاهش می‌دهد. این مراسم تا یک سال به طول می‌انجامد، چرا که شاید تیره یا طایفه‌ای در مسافت‌های دور باشد و یا امکان حضور به موقع پیدا نکرده باشد.

وقتی کلانتر یا یکی از سرشناسان ایل بمیرد، مراسم خاصی انجام می‌شود. بدین ترتیب که زین و برگ اسب یا اسبانی را با پارچه سیاه می‌پوشانند و بر گردن اسب نیز پارچه‌های رنگین که یک سر آن بر زین و سر دیگرش روی پیشانی اسب است به بند دهنه می‌بندند، سپس اسب را در حالی که دهنه آن به دست یک نفر است در محوطه امامزاده می‌گردانند. این پارچه را (یال پوش) می‌گویند. چوقا و تفنگ متوفی را نیز روی اسب می‌بندند.

[ویرایش] گویش بختیاری

گویش بختیاری یکی از گویش‌های پارسی‌تبار یعنی از دسته جنوب غربی زبان‌های ایرانی است. گویش‌ها و زبان‌های پارسی‌تبار عبارت‌اند از فارسی، لری، بختیاری، لارستانی، و کومزاری. برخی از زبانشناسان، بختیاری را زیرشاخه‌ای از لری به شمار می‌آورند و برخی آن را شاخه‌ای جدا می‌دانند.

دیوارهای بلند و دشوارگذر زاگرس مانع از نفوذ اقوام مهاجم به درون منطقهٔ بختیاری بوده است. بنابراین زبان ایل بختیاری تا قبل از گسترش رسانه‌های همگانی و مدارس تقریباً دست‌نخورده و بکر مانده بود اما امروزه براثر سهولت ارتباط با شهر و پایتخت، گویش بختیاری نیز مانند لهجه‌ها و گویش‌های دیگر به سرعت در حال دگرگونی و نزدیک شدن به فارسی رایج است. نسل امروز بختیاری (مخصوصاً ساکنین شهرها و اسکان‌یافتگان) در طول کم‌تر از نیم قرن نه تنها خیلی از اصطلاحات و واژه‌های پنجاه سال پیش بختیاری را استفاده نمی‌کنند؛ بلکه معنای آنها را نیز نمی‌دانند و یا فراموش کرده‌اند. گویش لری بختیاری به طور کلی به چهار دسته تقسیم می‌شود: (گویش بخش شرفی که تحت تأثیر لری کوه‌گیلویه واقع شده است، گویش منطقه جنوبی که تحت تأثیر گویش طایفهٔ بهمئی بوده است، گویش منطقه چهارلنگ و گویش بخش میانی که هر دو گویش نسبتاً کمتر تحت تأثیر قرار گرفته‌اند) بر خلاف تصور افراد ناآشنا، گویش بختیاری با گویش لری (خرم آبادی) تفاوتهای بسیاری به ویژه از نظر تلفظ دارد. اما از نظر ادبیات و به ویژه ضرب المثلها و زبانزدهای بومی بین تمام زبانهای لری اشتراکات زیادی وجود دارد

[ویرایش] عرب کمری

عرب‌هایی را می‌گویند که در مجاورت بختیاری‌ها زندگی می‌کنند با ایشان وصلت کرده‌اند؛ از نظر رسم و رسوم و زبان و ... اشتراکات زیادی با بختیاری‌ها پیدا کرده‌اند. اما در اصل بختیاری نیستند. در حقیقت عرب کمری‌ها اعرابی هستند که اصطلاحاً در کوه و کمر زندگی می‌کنند و وجه تسمیه ایشان نیز همین است. زبان ایشان در اصل عربی است که به عربی عراق بیشتر نزدیک است تا اعراب خوزستان و به مرور زمان با گویش بختیاری ترکیب شده است و اصطلاحاتی مخصوص به خود پیدا کرده است طوری که فهم آن هم برای اعراب و هم برای بختیاری‌ها ممکن نیست. مثلاً: اصطلاح «چطور هستی؟» که در احوال پرسی به کار می‌رود به لهجهٔ عرب کمری می‌شود «چی چینَک» در حالی که همان به لهجهٔ عربهای خوزستان و همچنین عربهای عراق می‌شود «اِشلونک». اما عبارت «تخم مرغ» به لهجهٔ عرب کمری می‌شود «بیاض» که عراقی‌ها نیز همین اصطلاح را به کار می‌برند در حالی که به لهجهٔ عرب‌های خوزستان می‌شود «دحرویة». همچنین تلفظ «ج» که اعراب خوزستان در بیشتر کلمات آن را به «ی» تبدیل کرده‌اند مثل «ریل» به جای «رجل» یا «دیایة» به جای «دجاجة» اما عرب کمری‌ها همچنان «ج» را تلفظ می‌کنند.

عرب کمری‌ها معمولاً هم به گویش بختیاری و هم به لهجهٔ عرب کمری و گاهی نیز به عربی خوزستانی تسلط کامل دارند. عرب کمری‌ها به دیگر اعراب خوزستان، اصطلاحاً عرب بَرّی می‌گویند عرب برّی یعنی عرب‌هایی که در برّ یا زمین مسطح زندگی می‌کنند .

عرب کمری نیز شاخه‌های متعدد دارد و به دلیل وصلت‌های زیاد و نزدیکی جغرافیایی با بختیاری‌ها به مرور زیر شاخه قوم بختیاری - طایفه دورکی قرار گرفت. اما اصل ایشان عرب است .

[ویرایش] سران مشهور بختیاری

• سردار اسعد بختیاری
• شاهزاده فرمانفرما حسام السلطنه که از طرف مادر بختیاری بود و حاکم بروجرد، کرمانشاهان بود.

دلم همخو اویده سی ولاتوم

شالها یتان را سفت کنید و غم به خود راه ندید

هو بوومی شاد و خرم بو

بیائید با هم باشیم اتحاد با هم داشته باشیم

بختیاری سلام. نامت پایدار. میماند در تاریخ